جێگر سەلێمان ساڵح
لە کوردستاندا، نەخۆشبوون نەک تەنها قەیرانێکی تەندروستییە، بەڵکو حوکمێکی داراییە بۆ سەر هەژاران! سیستەمی تەندروستیی گشتی بە ئەنقەست لاواز کراوە بۆ سوودمەندی نەخۆشخانە تایبەتییەکان کە خاوەندارێتییان لەلایەن کەسە پەیوەندیدارەکان بە دەسەڵاتەوە دەکرێت! لە کاتێکدا خەڵک باج دەدەن بۆ ئەوەی خزمەتگوزاریی تەندروستی بەخۆڕایی وەربگرن، ناچار دەبن جارێکی دیکە پارە بدەن بۆ نەخۆشخانە تایبەتییەکان! ئەمە نەک تەنها شکستی سیستەمێکە، بەڵکو تاوانێکە دژ بە خەڵکێک کە بەرگەی نەخۆشی و هەژاری پێکەوە ناگرن!
نەخۆشخانە گشتییەکانی کوردستان کە دەبووایە خزمەتگوزاریی بنەڕەتی بۆ هەموو خەڵک دابین بکەن، بە ئەنقەست لاواز کراون! بودجەی نەخۆشخانە گشتییەکان کورت دەکرێتەوە، دەرمان و کەرەستەی پزیشکی دابین ناکرێت، ئامێرە پێشکەوتووەکان بۆ دابین ناکرێـ، بینا و ژوورەکان خراپن، کارمەندانی پزیشکی کەمن! ئەم دۆخە هەڵە یان بێبەرپرسیارێتی نییە، بەڵکو سیاسەتێکی ئەنقەستە بۆ ناچارکردنی خەڵک کە بچنە نەخۆشخانە تایبەتییەکان!
بۆچی حکومەت نەخۆشخانە گشتییەکان بە باشی دابین ناکات؟ بۆچی بودجەی تەندروستی هەر ساڵێک کورت دەکرێتەوە؟ بۆچی پڕۆژەکانی دروستکردنی نەخۆشخانەی نوێ وەستاون یان زۆر خاو پێش دەچن؟ وەڵامەکە سادەیە: چونکە سەرکردەکان و کەسە پەیوەندیدارەکان بە دەسەڵاتەوە خاوەندارێتیی نەخۆشخانە تایبەتییەکان دەکەن و سوودمەندن لە لاوازی تەندروستیی گشتییە! هەرچەندە نەخۆشخانە گشتییەکان لاوازتر بن، خەڵک زیاتر ناچار دەبن بچنە نەخۆشخانە تایبەتییەکان و پارەی زیاتر بدەن!
ئەمە بزنسێکە کە لەسەر ژانی خەڵک بنیات نراوە! کاتێک نەخۆشخانەی گشتی ناتوانێت دەرمان یان چارەسەری دابین بکات، خەڵک ناچار دەبێت بچێتە نەخۆشخانەی تایبەتی کە لەوانەیە خاوەندارێتی کوڕ یان کچ یان کەسێکی نزیکی ئەو بەرپرسەی بکات کە دەبووایە نەخۆشخانەی گشتی بەهێز بکات! یەکێک لە باڵاترین سکاڵاکانی خەڵک، کەمی دەرمان و کەرەستەی پزیشکی لە نەخۆشخانە گشتییەکانە. نەخۆشێک دەچێتە نەخۆشخانەی گشتی، پزیشک پشکنینی دەکات و ڕێنوێنی دەرمان دەنووسێت، بەڵام دەرمانەکان لە دەرمانخانەی نەخۆشخانەدا نین! نەخۆش ناچارە بچێتە دەرمانخانەی دەرەوە و بە پارەی خۆی دەرمانەکان بکڕێت! هەندێک جار دەرمانەکان زۆر گرانن و نەخۆشە ناتوانێت بیانکڕێت، بۆیە یان بێ چارەسەری دەمێنێتەوە یان قەرز دەکات!
هەمان دۆخە لەسەر کەرەستەی پزیشکی: ئامێری تێکنۆلۆجیای نوێ نییە بۆ پشکنینی ووردبینی، ئامێری سکانی CT یان MRI یان بەردەست نییە یان تێک چووە و چاک نەکراوەتەوە، کەرەستەی نەشتەرگەری کەمە یان کۆنە! بۆیە نەخۆشەکان ناچار دەبن بچنە سەنتەرە تایبەتییەکان بۆ پشکنین و چارەسەر، و لەوێ پارەی گەورە بدەن!
ئایا ئەمە کەمی بودجەیە؟ نەخێر! کوردستان داهاتی نەوت و باج و سەرچاوەی دیکەی هەیە. ئایا ئەمە کێشەی تەکنیکییە؟ نەخێر! دەتوانرێت دەرمان و کەرەستە بکڕدرێن و بهێنرێن. ئەمە بڕیارێکی سیاسییە بۆ لاوازکردنی تەندروستیی گشتی و بەهێزکردنی بزنسی تایبەتی!
پزیشکانی کوردستان کە دەبووایە تەرکیز لەسەر خزمەتکردنی خەڵک لە نەخۆشخانە گشتییەکاندا بکەن، ناچار دەبن کاری تایبەتی بکەن بۆ ژیان! مووچەی پزیشک لە نەخۆشخانەی گشتیدا زۆر کەمە و ناتوانێت گوزەرانی خێزانێک دابین بکات، بۆیە پزیشکەکان ناچارن ساعاتی زیاتری لە کلینیکی تایبەتی یان نەخۆشخانەی تایبەتیدا کاربکەن! ئەنجامەکە ئەوەیە کە لە نەخۆشخانەی گشتیدا پزیشکی کەم دەبێتەوە و خزمەتگوزاری لاواز دەبێت!
هەندێک جار پزیشکەکان لە نەخۆشخانەی گشتیدا بە نەخۆشەکان دەڵێن “من لە کلینیکەکەمدا دەتوانم باشتر چارەسەرت بکەم”! ئەمە واتای ئەوە کە سیستەمەکە بە شێوەیەک دامەزراوە کە تەنانەت پزیشکەکانیش دەبنە بەشێک لە بزنسی تایبەتیکردنی تەندروستی! نەخۆشە کە دەچێتە نەخۆشخانەی گشتی بۆ خزمەتگوزاریی بەخۆڕایی، ئاماژەپێدەکرێت کە بچێتە کلینیکی تایبەتی و پارە بدات!
ئایا تاوانی پزیشکەکانە؟ نەخێر! ئەوانیش قوربانی سیستەمێکن کە مووچەی گونجاویان نادات و ناچاریان دەکات بچنە کاری تایبەتی. بەڵام ئەنجامەکە ئەوەیە کە تەندروستیی گشتی لاواز دەبێت و نەخۆشە هەژارەکان کەس ناتوانێت چارەسەری بکات! لە کوردستاندا، نەخۆشبوون بووە حوکمێکی دارایی بۆ سەر هەژاران! تەندروستیی گشتی بە ئەنقەست لاواز کراوە بۆ سوودمەندی نەخۆشخانە تایبەتییەکان کە خاوەندارێتییان لەلایەن کەسە پەیوەندیدارەکان بە دەسەڵاتەوە دەکرێت. خەڵک دوو جار پارە دەدەن: جارێک لە ڕێگەی باج، جارێکی دیکە لە ڕێگەی کرێی نەخۆشخانەی تایبەتی.
Leave a Reply