سەڵاح ئەلهەونی میدیاكاری لیبی بابەتێكی بە ناونیشانی “هەولێر گۆڕەپانی هەژموونی كەس نییە” لە ڕۆژنامەی “ئەلعەرەب”ی لەندەنی بڵاو كردووەتەوە و دەڵێ، دەستدرێژییەكانی سەر هەولێر تەنیا رووداوێكی تەناهیی راگوزەر نییە، بگرە دەكرێ بخرێتە ناو چوارچێوەی ململانێكانی ناوچەكە، كاتێك درۆنەكان دەگەنە ئاسمانی گەورە بەرپرسانی پایتەختی هەرێمی كوردستان، بابەتەكە سنووری بە ئامانجگرتنی شوێنی جیۆگرافی و كەسی تێدەپەڕێنێت و دەبێتە تاقیكردنەوەی سەوەری عێراق و توانای لە پاراستنی خاكەكەی و رێگرتن لەوەی ببیتە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی ململانێكانی ناوچەكە.
هێرشكردنە سەر هەولێر بە هەر بیانوویەك بێت، قبووڵكراو نییە. چونكە هەندێك خەریكن بیانوو بۆ ئەو هێرشە دەهێننەوە، هەولێر شارێكی عێراقییە و حكوومەتی هەرێمی كوردستان بەشێكە لە سیستمی دەستووری عێراق، ناكۆكی سیاسیی نێوان هەولێر و بەغدا ماف بە وڵاتانی دراوسێ نابەخشێ كە بەمجۆرە مامەڵە لەگەڵ خاكی عێراق بكەن و وەك دەروازەیەكی كراوە و گۆڕەپانێك بۆ یەكلاكردنەوەی ململانێكانیان یان سەپاندنی هەژموونی سیاسییان بە هێز مامەڵەی لەگەڵ بكەن، مەترسیدارتر لەو دەستدرێژییە ئەوەیە كە دواجار عێراق دەبێتە گۆڕەپانی هەژموونی وڵاتانی ناوچەكە و كاریگەری لەسەر بڕیاری عێراق دادەنێن.
زۆر هەڵەیە كاتێك بەرگری لە هەولێر بكەیت، وەك ئەوە لێك بدرێتەوە كە داوای ڕووبەڕووبوونەوەی ئێران دەكەی، یان دژایەتی گەلی ئێران دەكەین، عێراق بە حوكمی جیۆگرافیا و مێژوو پێویستی بە پێوەندی بەردەوام و ڕێزلێگراوە لەگەڵ دراوسێكانی، ئێران یەكێكە لەو وڵاتانەی دراوسێی عێراق كە بەرژەوەندی و هاوبەشایەتی و ڕیشەی مێژووی كۆنیان بەیەكەوە هەیە، بەڵام ڕێزگرتنی دراوسێ، مانای ئەوە نییە دەستوەردان لە كاروباری ناوخۆ بكات و مانای ئەوە نییە كە سنوورەكانی عێراق كراوە بێ بە ڕووی بۆردمانی سەربازی و درۆنی ئێران و گوشاری سیاسی.
پێوەندیی نێوان وڵاتان لەسەر بنەمای ڕێزگرتنی دوولایەنە دەبێت، نەك سەپاندنی ئیرادە بە زەبری هێز، حكوومەتی هەرێمی كوردستان لایەن نەبووە لە جەنگی ئەوانی تر، لە چەندان بۆنە دووپاتیان لەوە كردووەتەوە، ڕەتی دەكەنەوە خاكی هەرێم ببێتە سەكۆی هێرشكردنە سەر وڵاتانی دراوسێ، ئەو هەڵوێستە پێویستە ڕێزی لێ بگیرێت، نەك هێرشی بكرێتەسەر. ئەگەر مەترسی تەناهی ڕاستەقینە پێوەست بە گرووپ و ڕێكخراوە كوردییەكانی ئێران لە هەرێم هەیە، ڕێگەی سروشتی بریتییە لە گفتوگۆكردن لەگەڵ حكوومەتی عێراق و هەرێمی كوردستان و بەكارهێنانی كەناڵی دیپلۆماسی و یاسایی، نەك هەڵدانی مووشەك و درۆن بەسەر شارێكی عێراقی.
چیرۆكێكی تر هەیە بە بەردەوام دەگوترێتەوە و هەوڵ دەدرێ بەرپرسیاریەتی گرژییەكان بخرێتە ئەستۆی هەولێر، وەك ئەوەی هەرێم خۆی هەڵیبژاردبێ ببێتە گۆڕەپانی ململانێ، بەڵام پرسیاری ڕاستەقینە لێرەوە دەبێ جیاواز بێت، بۆچی هێزیكی دەرەكی دەیەوێ سزای شارێكی عێراقی بدات كە هاوڕا نییە لەگەڵ سیاسەتەكانی؟ ئەگەر كێشەی تەناهی و سیاسی لەگەڵ گرووپێكی دیاریكراو هەیە، حكوومەتی عێراق لە بەغدا و دامەزراوەی دەستووری و كەناڵی دیپلۆماسی و چوارچێوەی یاسایی هەن كە دەكرێ پەنایان بۆ ببرێت، بەڵام بەكارهێنانی هێزی سەرباز و بەزاندنی سنوور، كێشەكە چارەسەر ناكات، بەڵكو ڕاستەوخۆ لێدانە لە دەوڵەت. عێراق باجی گەورەی داوە بەهۆی گۆڕینی خاكەكەی بۆ گۆڕەپانی ململانێی هەرێمی و نێودەوڵەتی، زۆر ئازاربەخشە ئەم واقیعە تا ئەمڕۆیش بەردەوامی هەیە، لە كاتێكدا عێراق دەبوو لە چەندان دەیە جەنگی درێژخایەن و دەستوەردانی دەرەكی پەند وەربگرێت.
هەولێر هاوشێوەی شارەكانی تری عێراق، پێویستی بە ئاسایش و ئارامی و وەبەرهێنان و گەشەپێدان هەیە، ئابووری هەرێم ناتوانێ گەشە بكات لە ژێر كەشێكی بەردەوامی هەڕەشە لێكردن، سەرەڕای ئەوەی بەردەوامی ئەو هێرشانە ڕەنگدانەوەی لەسەر بازرگانی و وەبەرهێنان و جووڵەی خەڵك و متمانەی دامەزراوە نێودەوڵەتییەكان و وەبەرهێنەران دەبێت، لە دەرئەنجام ئەو شارە كە دەیەوێ ئابووری خۆی بنیات بنێ و سەرنجی وەبەرهێنەران ڕابكێشێت و پەرە بە دامەزراوەكانی بدات، خۆی لە دانی باجی ململانێیەك دەبینێتەوە كە هەرگیز نایەوێت.
لێرەدا جیاوازی زۆر هەیە، هەولێر كە دەیەوی ئارامی و ئابووری خۆی بپارێزێت، لە ناو ململانێیەكی گەورەتر لەخۆی دەیانەوێ بە گیری بخەن، بەڵام بەرپرسیاریەتی ڕێگرتن لەوە تەنیا لەسەر شانی هەولێر نییە، بەڵكو بەرپرسیارییەتی دەوڵەتی عێراق و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە.
عێراقییەكان جیاواز بیر دەكەنەوە لەسەر شێوەی پێوەندی نێوان هەولێر و بەغدا، لەبارەی دەسەڵاتی دەستووری و نەوت و بودجە و ئاسایش و سیاسەتی دەرەوە، بەڵام ئەوانە سەرجەمیان پرسی ناوخۆ و شەرعی عێراقن و دەكرێ لە چوارچێوەی دەستوور چارەسەر بكرێت، ناكۆكی ناوخۆیی ناكرێ بیانوو بداتە دەست هێزی بیانی، سەروەری عێراق بە تەنیا موڵكی بەغدا بە تەنیا و هەولێریش بە تەنیا نییە، بەڵكو موڵكی هەموو عێراقە، بۆیە كاتێك هەولێر بە ئامانج دەگیرێت، ئەمە پێوەستە بە بەغدا و بەسرە و مووسڵ و نەجەف و كەربەلا و هەموو شارەكانی تری عێراق، چونكە ڕێگەدان بە دەستدرێژكردنە سەروەری بەشێكی عێراق، دواجار سەروەری تەواوی وڵات لاواز دەكات، لەبەرئەوە پیویستە نەك تەنیا بەغدا لە تەك هەولێرەوە بوەستێت، بۆ وەستانەوە بە ڕووی دەستی دەرەكی، بەڵكو دەبێ بە جۆرێكیش مامەڵە بكات، كە ئاسایشی هەرێم بەشێكە لە ئاسایشی نیشتمانی عێراق.
عێراق پێویستی بەوە نییە پاشكۆی ئێران بێت، وەك ئەوەی پێویستی بەوە نییە پاشكۆی هیچ هێزێكی تری هەرێمی و نێودەوڵەتیی تر بێت، بەرژەوەندیی عێراق ئەوەیە كە پێوەندی هاوسەنگی لەگەڵ هەمووان هەبێت، عێراق خۆیشی بڕیار بدات چ شتێك لە بەرژەوەندی وڵاتەكەیدا، ئەمە داوای پچڕاندنی پێوەندیی لەگەڵ ئێران و ئەمەریكا و ئەوانی تریش نییە، بەڵكو بنەمایەكی سادەیە و پێویستە كاتێك ناكۆكی لە ناوخۆی عێراق بوو عێراقییەكان بڕیاری لێ بدەن، نەك عێراق بكرێت بە گۆڕەپانێكی كراوەی ململانێكانی ئەوانی تر. مافی عێراقە كە پێوەندییەكی باشی لەگەڵ ئێران بپارێزێت، بەڵام مافی ئەوەیشی هەیە كە دەستدرێژكردنە سەر خاكەكەی ڕەت بكاتەوە، ئەمە هیچ ناكۆكی و دژیەكییەكی تێدا نییە، بەڵكو ڕێزگرتن لە سەروەری عێراق بنەمای سەرەكییە و پێویستە لەسەر ئەوە پێوەندی عێراق و ئێران بەشێوەیەكی بەردەوام و درێژمەودا بنیات بنرێت.
عێراق زۆری ناڵاندووە بەوەی بووەتە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی ململانێی ئەوانی تر، جارێك بە ناوی تیرۆر و جارێك بە ئاسایشی نەتەوەیی و جارێك بە ناوی ململانێی ناوچەكە، هەموو جارێكیش عێراقییەكانن كە باجەكەی دەدەن.
ئێستە ئەو هاوكێشەیە گۆڕاوە، هەولێر گۆڕەپانی هەژموونی هیچ كەس نییە و سەكۆی جەنگیش نییە دژی ئێران و بنكەیش نییە بۆ هیچ وڵاتێكی تر، ئامانجێكی ڕەوایش نییە كە لە ئەنجامی ناكۆكی سیاسی و تەناهی لە ناوخۆی عێراق پەراوێزخرا بێت، بەرگریكردن لە هەولێر كورتبینانە ڕوانین نییە و كورتكردنەوەی بێ لە دۆزی كورد، هەروەها هەڵوێستێكی نەیارانەیش نییە دژی ئێران، بەڵكو بەرگرییە لە بیرۆكەی عێراق، بەوەی كە دەوڵەت و سنوور و سەروەری و دامەزراوەكانی، هیچ هێزێكی دەرەكی بۆی نییە مافی ئەوە بەخۆی بدات، كێ لە عێراق لە ئاشتی و ئارامی بژی و كام شوێنیش بە مووشەك و درۆن بە ئامانج بگیرێت.
ئەگەر ناكۆكی لە نێوان هەولێر و تاران یان لە نێوان عێراق و ئێران هەیە، دەبێ بە گفتوگۆ و دیپلۆماسیی چارەسەر بكرێ، لە ڕێی دەوڵەتی عێراق و دامەزراوەكانی نەك لە ڕێی ئاسمانی عێراقەوە.
چیتر عێراق پێویستی بەوە نییە جەنگی بە وەكالەت بكات و هیچ هێزێكی دەرەكیش بۆی نییە لەبری عێراق و ڕۆڵەكانی داهاتوو بڕیار بدات، هەولێر بەشێكە لە ئاسایشی عێراق و سەروەرییەكەی، ئەوەی عێراقێكی جێگیر و ئارامی دەوێ پێویستە بەرگری لە بەغدا و هەولێر و مووسڵ و نەجەف و كەربەلا بەهەمانشێوە بكات، چونكە دواجار سەرجەمیان شاری عێراقین نەك گۆڕەپانی ململانێی ناوچەكە.
Leave a Reply