سەرۆكی حكوومەتی عێراق عەلی زەیدی ڕێگەیەكی خۆپارێزانە لە بەرانبەر هەستیارترین دۆسیەی عێراق پێڕەو دەكات، ئەویش كۆكردنەوەی چەكە لە دەستی دەوڵەت، لەبری ئەوەی بەرەو ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ میلیشیاكان هەنگاو بنێت، بەغدا گرەو لەسەر گفتوگۆ و هەنگاو بە هەنگاوی لێگەیشتن دەكات، بێ ئەوەی لە پەیامی سیاسی و فەرمی خۆی و ئامانجەكەی پاشەكشە بكات.
ئەو هاوكێشەیە كرۆكەكەی بریتییە لە نەرمی نواندن لە میكانیزمی چەكداماڵین و سووربوون لەسەر ئامانجەكە كە چەكداماڵینی تەواوەتی میلیشیاكانە، زەیدی پێشتر دووپاتی كردەوە، حكوومەتەكەی نایەوێ لەگەڵ میلیشیاكان ڕووبەڕوو ببێتەوە و پێكدادان ڕوو بدات، گفتوگۆ لەگەڵیان بەردەوامی هەیە لەبارەی میكانیزمی ڕادەستكردنەوەی چەك و دووبارە ڕێكخستنەوەی چەك، بەشێك لە گرووپە میلیشیاكانیش بە كردەیی هەنگاویان بەو ئاراستەیە ناوە، تا چەكەكانیان ڕادەست بكەن و لەگەڵ ئەوانەی تریش لە پێوەندی و گفتوگۆداین.
بەڵام ڕێگەی چەكداماڵینی میلیشیاكان وا دەرناكەوێ كورت بێت، چونكە تا ئێستەیش بەشێك لە گرووپە چەكدارە دەستڕۆیشتووەكان ڕەتی دەكەنەوە چەكەكانیان ڕادەست بكەن یان هەوڵی دووبارە پێناسەكردنەوەی “چەكداماڵین” دەدەن، دەیانەوێ لە چەكداماڵینەوە بیگۆڕن بۆ ڕێكخستنی چەك كە لە ژێر سەرپەرشتی دەوڵەت بێت، ئەو شێوازەیش ڕێگری لە پێكدادانی هەردوولا واتە حكوومەت و میلیشیاكان دەكات، بەڵام بە تەواوی دۆسیەی كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت یەكلا ناكاتەوە.
ڕۆژنامەی “ئەلعەرەب”ی لەندەنی نووسیویەتی، بەغدا درك بەوە دەكات كە بە زەبری هێز ئەنجامدانی پرۆسەی چەكداماڵین، تەنگژەیەكی ناوخۆی گەورەتر لە كێشەكە دروست دەكات كە دەیەوێ چارەسەری بكات، گرووپە میلیشیاكان بە تەنیا گرووپی چەكدار نین لە دەرەوەی سیستمی سیاسی، بگرە پێوەستن بە حزبەكان و هێزی سیاسی كاریگەر لە ناو ژینگەی فەرمانڕەوایی عێراق. هەندێكیان بەشێكن لە دەستەی حەشدی شەعبی و بە فەرمی لە ناو دامەزراوەكانی دەوڵەتدان.
بەوهۆیەوە حكوومەت دەیەوێ ئەو كێشەیە هەنگاو بە هەنگاو لە ڕێی گفتوگۆ لەگەڵ گرووپەكان و سەركردەكانی سیاسی شیعە چارەسەر بكات، لەبری ئەوەی پەنا بۆ پێكدادان و ڕووبەڕووبوونەوەی ئاشكرا ببات.
هێزە سیاسییە باڵادەستەكانی شیعەیش پشتیوانی ئەو ڕێگەیە دەكەن، هەریەك لە نووری مالیكی و هادی عامری و محەمەد شیاع سوودانی لەگەڵ ئەو هەوڵانەن كە بە گفتوگۆ چارەسەری چەكی میلیشیاكان بكرێت، هەوڵی گەیشتن بە ڕێگەچارەیەك بدرێ كە ڕێ بەوه بدرێ چەك لە ژێر دەستی دەوڵەت بێت، بێ ئەوەی ناكۆكییەكان لە ناوماڵی سیاسی شیعە بتەقنەوە و گرفتی گەورە بە دوای خۆیاندا بهێنن، ئەو ناوەندگیری و پێوەندییانە بۆ جێبەجێكردنی پرۆسەی كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت بە گفتوگۆ پێشڤەچوونی باشی بەخۆیەوە بینیوە، ئامانجیش لێی گەیشتنە بە یەكلاكردنەوەی ئەو دۆسیەیە بەر لە كۆتایی ئەم مانگە ئەیلوول/سێپتێمبەر.
لەگەڵ ئەمانەیشدا نەرمی نواندنی زەیدی و حكوومەتەكەی لەو دۆسیەیە مانای وەستانی گوتار و پاشگەزبوونەوە لە ئامانجە سەرەكییەكە نایەت، زەیدی چەكداماڵین بە چەمكی سەروەری عێراق دەبەستێتەوە، لەو باوەڕەدایە كە بڕیاری جەنگ و ئاشتی دەبێ بەدەستی دەوڵەتەوە بێت، هەروەها حكوومەت دەیەوێ توانای خۆی بەسەر خاكی عێراق بسەپێنێت و پابەندی ئەو بەڵێنانە بێت كە داویەتی، دووپات لەوە دەكاتەوە كە ڕێ لە بەكارهێنانی خاكی عێراق بۆ هێرشكردنە سەر وڵاتانی دراوسێ دەگرێت. بەتایبەت لەو دۆخە شڵەژاوەی ناوچەكە و بەردەوامی گرژییەكانی نێوان واشنتن و تاران.
لێرەوە قورسیی دۆسیەكە و ئەركەكەی بە تەواوی دەردەكەوێت، بەغدا لەلایەكەوە دەیەوێ ڕێگریی لەوە بكات كە عێراق ببێتە گۆڕەپانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمەریكا و ئێران. لە هەمان كاتدا نایەوێ بچێتە ناو پێكدادان و ململانێ لەگەڵ گرووپە میلیشیاكانی ناوخۆی عێراق كە پێوەندییەكی تۆكمە و بەهێز بە تارانیان دەبەستێتەوە.
لەو پێناوەندا سیاسەتی گفتوگۆ و هەوڵدان بۆ گرتنەبەری ڕێگەیەك كە دژ بە یەكتر نەبێت، چارەسەرێكی ناوەندگیرانەیە بۆ دوو داوای دژ بە یەك، بەدەمەوەهاتنی داوای دەوڵەت بۆ كۆكردنەوەی چەك و دووركەوتنەوە لە پێكدادان لەگەڵ میلیشیاكان.
نزیكبوونەوە لە 30ی ئەیلوول/سێپتێمبەر، قورسی و بارگرانی لەسەر هاوكێشەكانی حكوومەتی عێراق دروست دەكات، چونكە ئەو وادەیە هاوكاتە لەگەڵ دەرچوونی تەواوەتی هێزەكانی ئەمەریكا و هاوپەیمانان لە عێراق، بەڵام بەرپرسانی عێراق نایشارنەوە كە ئەستەمە چەكداماڵینی میلیشیاكان لەو ڕێككەوتە كۆتایی بێت.
بە پێچەوانەوە ئەوان دەڵێن، چەكداماڵینی میلیشیاكان هەنگاو بە هەنگاو بەردەوامی دەبێت، دوای كۆتاهاتنی ئەركی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیش لە عێراق، وەك قاسم ئەعرەجی ڕاوێژكاری زەیدی گوتی، 30ی سێپتێمبەر كۆتایی وادەی ئەركی هاوپەیمانی نێودەوڵەتییە، بەڵام مەرج نییە كۆتایی پرۆسەی كۆكردنەوەی چەك بێ لە دەستی دەوڵەت.
ئەو تایبەتمەندییانە بە چەكداماڵینی میلیشیاكان بۆ زەیدی گرنگە، چونكە دەرفەت بە حكوومەت دەدات، لە وادەی ڕاگەیەنراو پاشگەز ببێتەوە، لە بەرانبەردا پێكدادانی دەوڵەت و میلیشیاكانیش بوونی نابێت، بەڵام دەبێ مامەڵە لەگەڵ دۆسیەیەك بكات كە ڕێگەیەكی دوور و درێژی لە بەردەمدایە.
لە دیوێكی ترەوە ئەو نەرمی نواندن و گۆڕینی وادەیە مەترسی و ڕەنگدانەوەی خراپی بۆ سەر پرۆسەكە دەبێت، چونكە ئیتر پرسەكە وادەیەكی كراوەی دەبێ و هەمیشە دەرفەت بۆ دواخستنی دەبێت، بۆیە لە رووی تیۆرییەوە بنەما و خواستی حكوومەت لە كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەتی دەمێنێت، بەڵام لە واقیعدا میلیشیاكان بەردەوام دەبن لە پاراستنی توانا سەربازییەكانی خۆیان.
كێشەی زەیدی لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو پرۆسەیە بریتی نییە لە ڕاگەیاندنی ئامانجەكان، بەڵكو چۆنیەتیی گۆڕینی ئامانج و هەڵوێستەكانن بۆ واقیع و دەستەبەركردنی دەرئەنجامی یەكلاكەرەوە و كۆنكرێتی.
گفتوگۆ لە ڕووی سیاسی و تەناهییەوە كەمترین زیانی دەبێت، بە كردەییش لە ڕازیكردنی هەندێ گرووپ بە ئاراستەی تێكەڵبوون بە دامەزراوەكانی دەوڵەت ئەنجام درا، بەڵام میلیشیا زۆر توندڕۆكان چەكداماڵینی خۆیان بە مەرجی تەناهی و سیاسییەوە دەبەستەوە، هەندێكیشیان ڕەتی دەكەنەوە بە هیچ شێوەیەك باسی چەكداماڵینیان بكرێت.
Leave a Reply