عێراق وەك یەكێك لە بەرهەمهێنەرە گەورەكانی نەوت و غاز لە دنیا، چەندان كەموكوڕی لە پیشەسازی نەوت هەیە، جیا لەو گەندەڵی و خراپیی ئیدارەدانەی كە بۆ ناو هەموو كایەكانی دەوڵەت شۆڕ بووەتەوە، قۆرخكاری و كێبەركێیەكی گەورەی كەسی و میلیشیایی و حزبی لەناو وەزارەت و دامەزراوە و پۆستە هەستیارەكاندا هەیە، بەتایبەتی وەزارەتی نەوت، تا ئێستە عێراق یاسای نەوت و غازی نییە، پیشەسازی نەوتی وەك پێویست پەرەی پێ نادرێت و رێگە بە جۆراوجۆركردنی دەروازەكانی هەناردن نادرێت، لەوانەش هەناردن لە رێگەی بەندەرەكانی باشوورەوە.
لەگەڵ هاتنی حكوومەتی عەلی زەیدی، ئەو رووبەڕووبەوونەوەی گەندەڵی و چاكسازیی ئابووری كردووەتە خاڵێكی سەرەكیی كارنامەی حكوومەتەكەی، یەكێك لەو بابەتانەی بەم دواییە، لە سایەی تەنگژەی قووڵی دارایی و كێشەتێكەوتنی هەناردنی نەوت لە بەندەرەكانی باشوور بەهۆی داخرانی گەرووی هورمزەوە هاتە پێشەوە، بابەتی جۆراوجۆركردنی هەناردنی نەوتە، كە ئێستە حكوومەتی عێراق هەوڵ دەدات بۆری نەوتییەكانی توركیا و سووریا و ئوردن بە تەواوەتی كارا بكات، پەرلەمانتارێك باسی بوونی گەندەڵی لە هەناردنی نەوت لە باشوور دەكات، بەوەی ئێران و ئەمەریكا رێگە بە كەشتییەكانی نەوتی عێراق دەدەن بۆ تێپەڕبوون بە گەرووی هورمز، بەڵام عێراق خۆی بەوە رازی نییە.
ئەمڕۆ وەزارەتی نەوتی عێراق لە بەیاننامەیەكدا قسەی ئەو پەرلەمانتارەی رەت كردەوە لەبارەی بوونی گومانی گەندەڵی لە وەزارەتی نەوت كە هۆكارە بۆ هەناردنی نەوتی عێراق لە رێگەی گەرووی هورمزەوە، دووپاتی كردەوە كە عێراق لە بنەڕەتدا هیچ كەشتییەكی بۆ گواستنەوەی نەوت نییە تا وەزارەتەكە و كۆمپانیای سۆمۆ پشتی پێ ببەستن، ئەو بابەتە كاری كۆمپانیای سۆمۆ نییە، هاوئاهەنگی تەواو لەگەڵ هەموو وەزارەتەكان، لەوانە وەزارەتی گواستنەوە هەیە بۆ زیادكردنی ئاستی هەناردنی نەوت و زیادكردنی داهاتەكەی.
ئەو تەنگژە قووڵە داراییەی عێراقی گرتووەتەوە، چووتە ناو ململانێی سیاسیی هێزە سیاسییە عێراقییەكان و ئەوان یەكتر بە كەمتەرخەكی و گەندەڵی تۆمەتبار دەكەن، بەتایبەتی چاوەكان لەسەر هەردوو وەزارەتی دارایی و نەوتە، دوێنێ هیام یاسری پەرلەمانتار ئاماژەی كرد كە وەزارەتی نەوتی عێراق و كۆمپانیای سۆمۆ، هەناردنی نەوتی خاو لە رێگەی كەشتییەكانی سەر بە وەزارەتی گواستنەوە لە رێگەی گەرووی هورمز رەت دەكەنەوە، ئەوە سەرەڕای رازیبوونی ئەمەریكا و ئێران، هۆكاری رەتكردنەوەكەش گومانی گەندەڵی لێ دەكرێت.
روونی كردەوە، كۆمپانیای گواستنەوەی دەریایی سەر بە وەزارەتی گواستنەوە توانای تەواوی تەكنیكی بۆ گواستنەوەی نەوتی عێراق هەیە، وەزارەتەكە دووپاتی كردووەتەوە كە گڵۆپی سەوزی ئەمەریكی و ئێرانی بۆ تێپەڕبوونی كەشتییەكانی بە گەرووی هورمز هەیە، بەڵام وەزارەتی نەوت و كۆمپانیای سۆمۆ گواستنەوەی نەوت لە رێگەی كۆمپانیاكە رەت دەكەنەوە، بەپێی زانیارییەكان گومانی گەندەڵی و قۆرخكاری لە لایەن كەسێكەوە بەسەر پرۆسەی گواستنەوە لەناو وەزارەتی نەوت هەیە.
لە دوای داخرانی گەرووی هومرز، زۆرینەی هەناردنی نەوتی عێراق وەستا و نرخی نەوتیش لە بازاڕەكان بەرز بووەوە، ئەوە وای كرد عێراق هیچ سوودێك لەو بەرزبوونەوە نەكات و بە پێچەوانەوە بچێتە ناو تەنگژەیەكی قووڵی داراییەوە، باسی ئەوە دەكرێت كە ئێران رێگە بە تێپەڕبوونی كەشتییەكانی گواستنەوەی نەوتی عێراق دەدات و گفتوگۆ هەیە، بەڵام تا ئێستە وەك وڵاتێكی گەورەی بەرهەمهێنەری نەوت عێراق هیچ كەشتییەكی خۆی نییە.
مەنار عوبێدی شارەزای ئابووری لەوبارەوە دەڵێت، بودجەی عێراق نیوچە تەواوەتی پشت بە داهاتی فرۆشتنی نەوت دەبەستێت، دەروازەكانی فرۆشتنی نەوتیشی سنووردارە، ژێرخانی لۆجیستی پێوەست بە كەرتی نەوت ئەویش لاوازە، ماوەی 20 ساڵە تەنیا پشت بە داهاتی نەوت دەبەستێت، بەتایبەتی بەرهەمی نەوتی بەسرە و دەروازەی هەناردنیش هەر بەسرەیە، 85%ی نەوتەكەش بە چین و هیندستان دەفرۆشێت.
زیاتر گوتی، نەبوونی وەبەرهێنان لە بواری نەوت گەورەترین كێشەی عێراقە، كاری لەسەر پەرەپێدانی كەشتیگەلیی نیشتمانی گواستنەوەی نەوت نەكردووە و پشتی بە كەشتی بیانی بەستووە، ئەوەش بووەتە خاڵێكی گەورەی لاوازی و توانای هەناردنی نەوتیان سنووردار كردووە.
روونی كردەوە، سعوودیە خاوەنی 80 كەشتیی هەڵگری نەوت و ئێران خاوەنی 60 كەشتییە، كەچی عێراق 3 بۆ 4 كەشتیی بچووكی هەیە، هەموو ئەوانە ئاماژەن بۆ لاوازییەكی قووڵی ئیدارەدانی دەوڵەت لە ماوەی 23 ساڵی رابردوو، ئەوە سەرەڕای خەرجكردنی 1.2 تریلیۆن دۆلار كە زیاتر لە 400 ملیار دۆلاری وەك خەرجی وەبەرهێنان، بێ بنیاتنانی ژێرخانێكی بەتوانا بەرانبەر بە تەنگژەكان.
Leave a Reply