كورد لە داهاتووی سیاسیی ئێراندا چیی دەوێت و بۆ ئەو داهاتووە چەندە ئامادەیە؟
ئێران بە قۆناغێكی ئاڵۆزی سیاسی و كۆمەڵایەتیدا تێدەپەڕێت. ئەوەی لە ناوخۆی ئەو وڵاتەدا ڕوو دەدات، چیتر تەنیا كێشەی نێوان حكوومەت و ئۆپۆزسیۆن نییە؛ بەڵكو پرسی ئابووری، مافی مرۆڤ، ئازادییە سیاسییەكان و پرسە نەتەوەییەكانیش بەشێكی سەرەكیی ئەو دۆخەن. لەناو ئەم وێنە ئاڵۆزەدا، ڕۆژهەڵاتی كوردستان شوێنێكی تایبەتی هەیە. كورد لە ئێراندا نەك تەنیا كۆمەڵگەیەكی نەتەوەییە، بەڵكو بە درێژایی مێژوو یەكێك بووە لە كۆمەڵگە سیاسییە سەرەكییەكانی ئەو وڵاتە.
ئێستە پرسیارێك زیاتر لە هەر كاتێك خۆی دەخاتە پێشەوە: ئەگەر ئێران بەرەو گۆڕانكارییەكی سیاسی بچێت، كوردی ڕۆژهەڵات چۆن دەتوانێت ببێتە بەشێكی دیاریكەر لە داهاتووی ئەو وڵاتەدا؟ پرسیارەكە تەنیا ئەوە نییە كە «كێ دێتە شوێنی كێ؟»، بەڵكو پرسیارە گرنگترەكە ئەوەیە: لە سیستمی داهاتوودا كورد چی بەدەست دەهێنێت و چۆن دەتوانێت مافەكانی خۆی بپارێزێت؟
پرسی كورد؛ زیاتر لە زمان و كولتوور
هەندێك جار پرسی كورد لە ئێراندا بۆ پرسی زمان و كولتوور كورت دەكرێتەوە، بەڵام واقیع لەوە فراوانترە. زمان و كولتوور بەشێكی گرنگی پرسی كوردن، بەڵام كێشەكە تەنیا ئەوە نییە؛ پرسی بەشداریی سیاسی، دەستگەیشتن بە دەسەڵات، پەرەپێدانی ناوچەیی، دادپەروەریی ئابووری و مافی خۆبەڕێوەبردنیش لەناو ئەو پرسیارە گەورەیەدا جێگەیان هەیە. دەستووری ئێران لە مادەی (١٩)دا باس لە یەكسانیی هاووڵاتییان دەكات، مادەی (١٥)ش بەكارهێنانی زمان و ئەدەبیاتی ناوخۆیی و نەتەوەیی لەگەڵ فارسیدا بە ڕێگەپێدراو دەزانێت.
بەڵام لێرەدا پرسیارێكی سادە دەهێنرێتە ئاراوە: مافێك كە لە دەقی یاسادا هەیە، تا چەندە لە ژیانی ڕۆژانەدا دەبینرێت؟ ئەم جیاوازییەی نێوان یاسا و واقیع، یەكێكە لە هۆكارەكانی بەردەوامبوونی گفتوگۆ لەسەر پرسی نەتەوەیی لە ئێراندا.
كورد و ئۆپۆزسیۆنی ئێران
لە هەر قسەیەكدا لەبارەی داهاتووی ئێران، پێوەندیی نێوان هێزە كوردییەكان و ئۆپۆزسیۆنی ئێران خاڵێكی گرنگە. كورد پێویستی بەوە نییە لەگەڵ هەموو ئۆپۆزسیۆنێكی ئێراندا یەك بگرێت؛ بەڵام ئەگەر گۆڕانكارییەكی سیاسی لە ئێراندا ڕوو بدات، نەبوونی گفتوگۆ و ڕوونی لەسەر پرسی نەتەوەكان دەتوانێ كێشەیەكی گەورە بۆ هەموو لایەنەكان دروست بكات.
پرسیاری سەرەكی ئەوەیە: ئایا هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران بە ڕاستی ئامادەن پرسی نەتەوەیی كورد و باقی نەتەوەكان وەك بەشێكی بنەڕەتیی داهاتووی ئێران قبووڵ بكەن؟
هاوپەیمانیی سیاسی بە وشە دروست نابێت، پێویستە لەسەر بنەمایەكی ڕوون دابمەزرێت:
● شێوەی دەسەڵاتی داهاتوو چی دەبێت؟
● پێوەندیی ناوەند و ناوچەكان چۆن دەبێت؟
● مافی نەتەوەكان چۆن دەپارێزرێت؟
● زمان و كولتوور چ پارێزگارییەكی یاساییان دەبێت؟
ئەگەر ئەم پرسیارانە بۆ دواڕۆژ بهێڵرێنەوە، ئەوا دووبارە هەمان كێشەی كۆن بە شێوازێكی نوێ دەگەڕێتەوە.
یەكگرتوویی؛ بەڵام نەك بە نرخی فەوتاندنی جیاوازییەكان
زۆرجار لەناو گفتوگۆی كوردیدا وشەی «یەكگرتوویی» زۆر بەكار دەهێنرێت، بەڵام لە سیاسەتدا یەكگرتوویی بە مانای یەكسانبوونی هەموو بۆچوونەكان نییە. كۆمەڵگەی سیاسیی زیندوو جیاوازیی تێدایە و دەبێت هەشیبێت. كێشە ئەو كاتە دروست دەبێت كە جیاوازییەكان دەبنە هۆی ئەوەی هیچ توانایەكی هاوبەش بۆ كاركردن لەسەر پرسە سەرەتاییەكان نەپڕووكێت.
كوردی ڕۆژهەڵات پێویستی بە یەك حزب نییە، بەڵكو پێویستی بە هەندێك بنەمای هاوبەش هەیە. مافی مرۆڤ، دیموكراسی، مافی نەتەوەیی، ئازادیی دەربڕین و ڕێگەی ئاشتییانە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، دەتوانن بنەمای ئەو هاوبەشییە بن.
هەرێمی كوردستان؛ هاوسێیەك كە ناتوانرێ لە بیر بكرێت
بێ هەڵسەنگاندنی بارودۆخی هەرێمی كوردستان، ناتوانین لە دۆخی ڕۆژهەڵاتی كوردستان بەتەواوی تێبگەین. هەرێم لە ساڵانی ڕابردوودا بووەتە شوێنی ژیانی كۆمەڵێك لە پەنابەرانی ئێرانی و هەروەها شوێنی گفتوگۆی سیاسیی پەیوەندیدار بە ڕۆژهەڵات. لە هەمان كاتدا هەرێم خۆی لەناو هاوكێشەیەكی هەستیاردا دەژی لە پێوەندییەكانی لەگەڵ تاران، بەغدا و واشنتن، هەروەها لەگەڵ پێوەندییە ناوچەییەكانی تردا. واتە هەر هەڵوێستێكی هەرێم دەتوانێت لێكەوتەی سیاسی و تەناهیی هەبێت.
بۆیە حكوومەتی هەرێمی كوردستان بەردەوام دووپات لەوە دەكاتەوە كە خاكی هەرێم نابێت بۆ هێرشكردنە سەر دراوسێكان بەكار بهێنرێت. ئەم هاوسەنگییە ئاسان نییە؛ چونكە هەرێم لەلایەكەوە پێوەندییەكی مێژوویی و نەتەوەیی لەگەڵ ڕۆژهەڵاتی كوردستاندا هەیە، لەلایەكی تریشەوە دەبێت پارێزگاری لە ئاسایش و بەرژەوەندییەكانی خۆی بكات.
ئەگەر گۆڕانكاری ببێت، كورد چی دەكات؟
ئەمە ڕەنگە گرنگترین پرسیاری بابەتەكە بێت. لە سیاسەتدا زۆر جار چاوەڕێی ڕووداوە گەورەكان دەكرێت، بەڵام بۆ هێزێكی سیاسی پرسیارە گرنگترەكە ئەوەیە: ئەگەر ڕووداوەكە هات، ئایا پڕۆژەی ئامادەی هەیە یان نا؟ ئەگەر دۆخی ئێران بەرەو گۆڕانكارییەكی بنەڕەتی بچێت، ئەوا ئەو ڕۆژە كاتی دانانی پڕۆژەی سیاسی نییە، بەڵكو پڕۆژەكە دەبێت پێشتر ئامادە بێت.
كورد پێویستە وەڵامی چەند پرسیارێكی سەختی هەبێت:
● داهاتووی پێوەندیی ناوەند و كوردستان چۆن دەبێت؟
● مافی زمان چۆن دەپارێزرێت؟
● كورد چۆن لە دامەزراوە سیاسییەكاندا بەشداری دەكات؟
● سامانە سروشتییەكانی ناوچەكە چۆن بەكار دەهێنرێن؟
● لە هەمووی گرنگتر: كێ دەتوانێت بە ناوی كۆمەڵگەی كوردستانەوە قسە بكات؟
ئەمانە پرسیاری ئاسان نین، بەڵام نەبوونی وەڵام بۆیان، خۆی مەترسییە.
داهاتوو تەنیا لە تاران دیاری ناكرێت
زۆرجار چاوەڕێ دەكرێت چارەنووسی كورد لە دەرەوەی كوردستان دیاری بكرێت؛ لە تاران، واشنتن، ئەوروپا یان پایتەختێكی تر. بەڵام هیچ دەسەڵاتێك لە دەرەوە ناتوانێ جێگەی پڕۆژەی سیاسی كورد خۆی بگرێتەوە. كورد ئەگەر دەیەوێت لە داهاتووی ئێراندا دەنگی كاریگەری هەبێت، دەبێت لە ئێستەوە بزانێت چیی دەوێت و بۆچی دەیەوێت؟. ئەمە بە مانای ئەوە نییە كە هەموو حزبەكان دەبێت یەك بگرن یان هەموو جیاوازییەكان لاببرێن؛ دەكرێت جیاوازی هەبێت و لە هەمان كاتدا لەسەر بنەما سەرەتاییەكان هاوبەش بن.
لە كۆتاییدا پرسی ڕۆژهەڵاتی كوردستان تەنیا بە داهاتووی كۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە گرێ نەدراوە، بەڵكو بە توانای كوردیشەوە گرێ دراوە بۆ ئەوەی لە كاتی گۆڕانكارییەكاندا خاوەنی دەنگ و پڕۆژە بێت. گۆڕانكاری لە دەرەوە دێت، بەڵام دەرفەت ماف دروست ناكات؛ ماف پێویستی بە دەنگ، ڕێكخستن، دیالۆگ و پڕۆژە هەیە.
ئەگەر سبەی دەرگایەكی سیاسی لە ئێراندا كرایەوە، پرسیارەكە ئەوە نابێت كە «كورد چی دەكات؟»، بەڵكو دەبێت ئەوە پێشتر وەڵام درابێتەوە كە «كورد بۆ ئەو ڕۆژە چی ئامادە كردووە؟». ئەوە جیاوازیی نێوان «چاوەڕوانبوون» و «بەشداریكردن»ـە. داهاتووی ڕۆژهەڵات، زۆرتر لە هەر شتێك، پێوەندیی بەوەوە هەیە كە كورد چۆن چاوەڕوانیی گۆڕانكارییەكان دەگوازێتەوە بۆ ئامادەبوون بۆ گۆڕانكارییەكان؟.
Leave a Reply