لە چوارچێوەی بەستنەوەی چەك لەلایەن میلیشیاكانەوە بە نەمانی هێزەكانی بیانی لە عێراق و هەوڵەكانی حكوومەت بۆ كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت، چوار بەرپرسی عێراقی دووپات لەوە دەكەنەوە، لە یەكەمی تشرینی یەكەم/ئۆكتۆبەری ئەمساڵدا گفتوگۆ لە نێوان میلیشیاكان و حكوومەت بۆ ڕێكخستنی چەك نەك ڕادەستكردنی دەست پێ دەكات.
بەگوێرەی خشتەی كشانەوەی هێزەكانی ئەمەریكا، بە پەلە هێزەكانی هاوپەیمانان بوونی سەربازیی خۆیان لە بەغدا و ئەنبار و كەركووك كۆتایی پێ دەهێنن و هێزەكانیان دەكشێننەوە، هەروەها كەلوپەلە سەربازییەكانی بنكەی سەربازی هەریریش دەگوێزرێنەوە كە دوا پێگەیە تا ئێستە هێزەكانی هاوپەیمانانی تێدابێت.
پێشتر چەندان گرووپی میلیشیایی سەربە ئێران لە عێراق، ڕادەستكردنی چەكی خۆیان پێوەست دەكرد بە نەمانی هێزی بیانی لە عێراق، بەگوێرەی ڕێككەوتنی نێوان واشنتن و بەغدایش، 30ی ئەیلوول/سێپتێمبەر دوا وادەی مانەوەی هێزەكانی ئەمەریكا و هاوپەیمانی نێودەوڵەتییە لە عێراق.
چوار بەرپرسی عێراقی بۆ ڕۆژنامەی “العربی الجدید” ئاشكرایان كرد، یەكی تشرینی یەكەم/ئۆكتۆبەر وادەی دەستكردنە بە گفتوگۆی ڕاستەوخۆ لە نێوان حكوومەت و نوێنەری چوار گرووپی میلیشیاكان كە تا ئێستەیش ئامادە نین چەكەكانیان ڕادەست بكەن، ئەوانیش بریتین لە “كەتیبەكانی سەیدولشوهەدا، كەتیبەكانی حزبوڵا، ئەوفیا و نوجەبا”.
بەگوێرەی قسەی سەرچاوەكان، نوێنەرانی هاوپەیمانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی سێ جار لەگەڵ نوێنەری ئەو گرووپە میلیشیایانە و تاوتوێكردنی میكانیزمی چەكدانیان كۆبوونەتەوە، دەرئەنجامی كۆبوونەوەكانیش ئەوە بووە كە ئەو میلیشیایانە مەرجی ئەوەیان داناوە، تا كشانەوەی تەواوەتی هێزەكانی ئەمەریكا و هاوپەیمانان لە عێراق، ئامادە نین چەكەكانیان ڕادەست بكەن.
كۆبوونەوەی چوارچێوەی هاوئاهەنگی و نوێنەری ئەو چوار گرووپە میلیشیایە هەشت كەسی تێدا بووە، چواریان نوێنەری میلیشیاكان و چوار سەركردەی هاوپەیمانی چوارچێوەی هاوئاهەنگیش بەشدارییان كردووە، هەریەك لە نووری مالیكی سەرۆكی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا و فالح فەیاز سەرۆكی دەستەی گشتی حەشدی شەعبی بەشدار بوون.
سەرچاوەكان دەڵێن، دوا كۆبوونەوە كە پێنجشەمی ڕابردوو ئەنجام درا، گەیشتە دەرئەنجامێك بۆ گەیشتنە ڕێككەوتن، ئەویش ناوی چەكداماڵینی میلیشیاكان دەگۆڕێ بۆ ڕێكخستنی چەكی میلیشیاكان، هەروەها باس لە ناوێكی تر لە پرۆسەكە دەكرا، ئەویش هەڵوەشانەوەی میلیشیاكانە، نوێنەری گرووپە میلیشیاكان ئارام بوونەوە، لە كاتێكدا پێشتر لە دوودڵی و نیگەرانی دەژیان و ترسی ئەوەیان هەبوو كه زەیدی بە ویستی خۆی مامەڵە بكات و بڕیار لەبارەی چەكەكانیان بدات.
پەرلەمانتارێكی چوارچێوەی هاوئاهەنگی لەوبارەیەوە گوتی، سیناریۆی پێكدادانی سەربازی لە نێوان حكوومەت و میلیشیاكان ئێستە دوورە، بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا سەركردە سیاسییەكانی وڵات سزاكانی ئەمەریكا بە باشتر دەزانن، لەوەی شەڕ و خوێنڕێژی لە نێوان سوپا و هێزە فەرمییەكانی حكوومەت لەلایەكەوە و گرووپە میلیشیاكان لەلایەكی ترەوە ببینن.
قاسم ئەعرەجی ڕاوێژكاری تەناهی سەرۆكی حكوومەتی عێراق، لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا لە بەغدا گوتی، دۆسیەی رێكخستنی چەك لە دوای كشانەوەی هێزەكانی هاوپەیمانان دەست پێ دەكات، دوای ئەوە میكانیزمێكی تۆكمە بۆ كۆكردنەوەی سەرجەم چەكی وڵات لە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەت كاری لەسەر دەكرێ و رێككەوتنی لەسەر دەكرێت.
زیاتر گوتی، لێكگەیشتنی زۆرباش لە نێوان حكوومەت و گرووپە چەكدارەكان بوونی هەیە و گفتوگۆكان زۆر بە باشی بەڕێوە دەچن، لیژنەیەكی تایبەتی چوارچێوەی هاوئاهەنگی لە ژێر سەرپەرشتی سەرۆكی حكوومەت، بەردەوام دەبن لە كاركردن لەسەر ئەو دۆسیەیە.
ئەو گەشبینییەیش لە كاتێكدایە كە لە ماوەی ڕابردوو ئەو گرووپە میلیشیایانە چەندان مەرجیان بۆ حكوومەت ڕاگەیاند تا بە تەواوی جێبەجێیان بكات، لەوانە كشانەوەی تەواوەتی هێزەكانی ئەمەریكا و توركیا لە عێراق، سەربەخۆبوونی بڕیاری سیاسی و ئابووری لە عێراق بە جۆرێك كە لە دەستی عێراقییەكان بێت، ڕێگرتن لە بەكارهێنانی ئاسمانی عێراق بۆ هێرشكردنە سەر وڵاتانی دراوسێ و دەركردنی یاسای حەشدی شەعبی، وەرگرتنی سنوورەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و توركیا، دەركردنی هێزە بەرهەڵستكارەكانی ڕژێمی ئێران لە عێراق.
سەرەڕای ئەوەی لە ماوەی ڕابردوودا جۆرێك لە گرژی لە نێوان گرووپە میلیشیاكان و هێزەكانی حكوومەت بوونی هەبوو، بەڵام لە ماوەی ڕابردوو عەلی زەیدی سەرۆكی حكوومەتی عێراق گوتی، هیچ نیازێكی ئەوە لەلایەن حكوومەتەوە بوونی نییە كە پێكدادانی سەربازی لەگەڵ گرووپە چەكدارەكان دروست بكات، لەبری ئەوە دەست دەكەین بە گفتوگۆی بنیاتنەرانە لەگەڵ ئەو گرووپە چەكدارانە لەبارەی پرۆسەی كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت.
عەدنان كنانی پسپۆری كاروباری تەناهی عێراق بۆ عەرەبی جەدید گوتی، گفتوگۆ و دانوستان و زمانی دیپلۆماسی، دواجار سەردەكەوێت بەسەر هەوڵەكانی سەپاندنی هێز و كۆتاهێنان بە تەنگژەی چەكی میلیشیاكان.
زیاتر گوتی، سووربوونی حكوومەت لە بەهێزكردنی دەسەڵاتی دەوڵەت و كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت، بە مانای ئەوە دێت كە ئێمە بەرەو دامەزراندنی دۆخێكی نوێ لە عێراق بەگوێرەی یاسا و دەستوور دەڕۆین.
Leave a Reply