دوێنێ یەكشەم هەڵبژاردنی حكوومەتی ویلایەتی زاكسن ئەنهالتی ئەڵمانیا ئەنجام درا و ئێوارەیش بە كاتی ئەڵمانیا دەرئەنجامەكان ئاشكرا كران، بەگوێرەی ئەنجامە بەرایییەكان پارتی توندڕۆ ڕاستڕۆكانی ئەڵمانیا كە بە پارتی جێگرەوە “AFD” ناسراوە، زۆرینەی دەنگەكانی بە دەست هێناوە، ئەمەیش یەكەمجارە لە دوای كۆتایی حوكمی نازییەكانەوە، توندڕۆكان هەڵبژاردن ببەنەوە. هەرچەندە ئەوان نیوە كۆ یەكی دەنگەكانیان بەدەست نەهێناوە، ئەگەر حزبەكانی تر ڕێكبكەون دەتوانێ بێ ئەوان حكوومەت پێكبهێنن، بەڵام ئەمەیش هاوكێشەیەكی قورسە، چونكە پارتی كریستیان دیموكرات نایەوێ بە هیچ شێوەیەك لەگەڵ چەپەكان هاوپەیمانی پێكبهێنێت.
زاكسن ئەنهالت یەكێكە لە 16 ویلایەتەكەی ئەڵمانیا و كەوتووەتە ڕۆژهەڵاتی ئەو وڵاتەوە و بە دەست بێكاری و خراپی دۆخی ئابوورییەوە دەناڵێنێت.
بەگوێرەی ئەنجامی هەڵبژاردنەكە، ئا ئێف دی ڕێژەی 44 تا 44.5%ی دەنگەكانی ئەو ویلایەتەی بەدەست هێناوە، بەمشێوەیەیش ڕێژەی دەنگدان بەو حزبە لە 2021ەوە زیاتر لە نیوە زیادی كردووە، چونكە لە 2021 تەنیا 21%ی دەنگەكانی ئەو هەرێمەی هێنابوو.
پارتی كریسیتان دیموكراتی ئەڵمانیا كە لەلایەن فریدریش مێرتز سەرۆكایەتی دەكرێ و فەرمانڕەوایی وڵات دەكات، تەنیا 18.5%ی دەنگی خەڵكی هێناوە، ئەمەیش لە كاتێكدایە لە هەڵبژاردنی 2021، زیاتر لە 37.1%ی دەنگەكانی ئەو هەرێمەی بردەوە.
بەگوێرەی خەمڵاندانەكان، 44.5%ی ئەو دەنگانەی ئەو هەرێمە دەكاتە 39 كورسی لە كۆی 83 كورسی پەرلەمانی ویلایەتەكە، بۆ دەستەبەركردنی زۆرینەی دەنگی پەرلەمان، پێویستە براوەی هەڵبژاردن ئەگەر بە تەنیا حكوومەت پێكبهێنێت، 42 كورسیی پەرلەمانی هەبێت. بەر لە دەركەوتنی ئەنجامەكانیش سەرجەم حزبەكانی تری بەشدار لە هەڵبژاردن دووپاتیان كردەوە، بە هیچ شێوەیەك لەگەڵ پارتی توندڕۆكان هاوپەیمانی بۆ پێكهێنانی حكوومەتی ویلایەتەكە دروست ناكەن، بەمشێوەیە ئەگەری چوونی توندڕۆكان بە تەنیا بۆ دەسەڵات ئەستەمە و ئەوان نیوە كۆ یەكی پەرلەمانیان نییە.
سەرەڕای ئەوەی پارتی توندڕۆكان بە تەنیا حكوومەتییان پێ پێكناهێنرێت و هیچ حزبێك هاوپەیمانیان لەگەڵ دروست ناكات، بەڵام دروستكردنی هاوپەیمانی لە نێوان پارتی كریستیان دیموكرات و حزبە براوەكانی تری هەڵبژاردن لە هەرێمەكەیش كارێكی قورسە، چونكە پارتی كریستیان دیموكرات ئامادە نییە لەگەڵ پارتی چەپەكان “دی لینكە” هاوپەیمانی بكات، كە براوەی سێیەمی هەڵبژاردنی ویلایەتەكەن و ڕێژەی 9.4%ی دەنگەكانیان بە دەست هێناوە، دەنگی پارتی سەوزەكان 8.9% و پارتی سۆشیال دیموكرات 8.8%ە و دەنگی پارتەكەی زارا ڤاگنكنێشت 5%.
بۆ پێكهێنانی حكوومەت لەلایەن پارتی كریستیان دیموكراتەوە، پێویستە هاوپەیمانی لەگەڵ پارتی سەوزەكان و سۆشیال دیموكرات و زارا ڤاگنكنێشت بكات، بەڵام كۆی دەنگەكانی هەر چوار حزبەكە دەگاتە 41.2%، بێ پارتی چەپەكان هیچ كات ناتوانن حكوومەتی ویلایەتی زاكسن ئەنهالت پێكبهێنن، بەڵام ئەگەر هەر پێنج حزبەكە، واتە كریستیان دیموكرات و سەوزەكان و سۆشیال دیموكرات و چەپەكان و زارا ڤاگنكنێشت هاوپەیمانی دروست بكەن، ئەوا كۆی دەنگەكانیان دەگاتە 50.7% و دەتوانن ببن بە پێكهێنەری حكوومەتی نوێ لە ویلایەتی زاكسن ئەنهالت، جارێكی تریش پارتی توندڕۆكان لە گرتنە دەستی دەسەڵات دوور بخەنەوە، سەرەڕای ئەوەی كە زۆرینەی دەنگەكانی خەڵكی ویلایەتەكەی بەدەست هێناوە.
هاوكات ڕۆژنامەی نیویۆرك تایمز، ڕاپۆرتێكی لەبارەی هۆكارەكانی سەركەوتنی پارتی توندڕۆكان بڵاو كردووەتەوە و ئاماژەی داوە، ڕەشبینی و بێهیوابوونی خەڵكی ئەو ویلایەتە و دەنگدەران لە دەسەڵاتی سیاسیی ئێستەی ئەڵمانیا و خواستیان لە گۆڕینی سیستمی سیاسیی ئەڵمانیا، هۆكاری سەرەكییە كە ئا ئێف دی زۆرترین دەنگی ئەو ویلایەتەی بە دەست هێناوە.
سەرەڕای ئەوەی دەستەی پاراستنی دەستووری ئەڵمانیا “هەواڵگریی ناوخۆیی”، حزبەكەی بە توندڕۆ و ڕاسترۆ و هەڕەشە بۆ سەر سیستمی سیاسی ئەڵمانیا هەژمار كردووە، بەڵام پێگەی جەماوەری ساڵ دوای ساڵ زیاتر و زۆرتر دەبێت.
سیستمی ئێستەی ئەڵمانیا بە جۆرێك داڕێژراوە كە هانی میانڕۆیی و سازانی سیاسی و ڕێگرتن لە گەڕانەوەی توندڕۆكان بۆ دەسەڵات دەدات، بەڵام چەند ساڵێكە دۆخی ئابووری ئەڵمانیا ڕوو لە دابەزینەوە و گرانیی زۆر بوونی هەیە و هەڵئاوسان زیادی كردووە، ئەمانە وایانكردووە كە خەڵك بە تەواوی بێزار و تووڕە بن لە حكوومەتی حزبە میانڕۆكانی ئەڵمانیا.
سەركەوتنەكەی ئا ئێف دی گوشار و ڕەخنەی زۆری ئاراستەی فریدریش مێرتزی ڕاوێژكاری ئەڵمانیا و سەرۆكی پارتی كریستیان دیموكرات كردووە، بەتایبەت لەلایەن سۆشیال دیموكراتەكان و سەوزەكانەوە كە هاوپەیمانی پارتی كریستیان دیموكراتن لە حكوومەتی فیدراڵی ئەڵمانیاوە.
هەرچەندە پێشتر هەڵكشانی ژمارەی دەنگی توندڕۆكان تەنیا لە ویلایەتەكانی ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانیا بوو، بەڵام چەند ساڵێكە وردە وردە ئاستی دەنگی توندڕۆكان لە ویلایەتەكانی ڕۆژئاوای ئەڵمانیایش بەرز دەبێتەوە، یەكێك لە دیارترین هۆكارەكان گرفتی ئابوورییە، بەتایبەت دوای جەنگی ڕووسیا دژی ئۆكراینا، نرخی كاڵا و كەلوپەل لە ئەوروپا بەگشتی و لە ئەڵمانیا بەتایبەتی زۆر بەرز بووەوە و تا جەنگ بەردەوامی هەبێت، كاریگەریی بەسەر نرخی كەلوپەل و كاڵاكان دەمێنێت و بە بەرزی نرخەكانیان دەهێڵێتەوە، هەروەها داخستنی گەرووی هورمز و نەگەیشتنی نەوت و غازی شل بە بازاڕەكانی ئەوروپا، گرفتێكی ترە و نرخی بەنزین و سووتەمەنی لە ئەوروپا بە تەواوی بەرز كردووەتەوە.
هاوكات سیستمی سۆشیال لەو وڵاتە وایكردووە جیاوازییەكی ئەوتۆ لە نێوان ئەو كەسانەی كە كار دەكەن و ئەوانەیشی بێكاران بوونی نەمێنێت، واتە ئەگەر كەسێك هەموو ڕۆژ كار بكات و مووچەی مانگانەی دوای لێبرینی باجی حكوومەت و دەستەبەری كۆمەڵایەتی و تەندروستی، ئەو پارەیەی بۆ ئەو كەسە دەمێنێتەوە، 100 یۆرۆ یان كەمتر لە 300 یۆرۆ جیاوازی لەگەڵ مووچەی سۆشیالی كەسێك هەیە كە بێكارە و حكوومەت مانگانە كرێی شوقە و تێچووی گوزەرانیان بۆ دەستەبەر دەكات.
ئەمە خەڵكی ئەڵمانیای بە تەواوی تووڕە كردووە و كاركردن بەهایەكی ئەوتۆی نەماوە، ئەوەیشی كە تووڕەیی خەڵك زۆر زیاتر دەكات، زۆرینەی پەنابەرانن كە لەسەر سۆشیالن و كار ناكەن و خەڵكی ئەڵمانیش دەبێ كار بكەن و باج بدەنە حكوومەت، تا پارە بەو كەسانە بدرێ كە لەسەر سۆشیالن.
Leave a Reply