جواد عبدوڵرەحمان
جوگرافیای سیاسیی هەرێمی کوردستان لە مێژوودا هەمیشە وەک مەیدانی یەکلاکردنەوەی ململانێی زلهێزەکان ناسراوە. بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ چارەنووسی ئەم قەوارەیەی خستووەتە مەترسییەوە، تەنها ئەجێندای دەرەکی نییە، بەڵکو ئەو گەندەڵی و پەرتەوازییەیە کە لە ناوماڵی کوردیدا ڕەگی داکوتاوە.
بەرداشی زلهێزەکان: یارییەکی بێبەزەییانە
هەرێمی کوردستان لە ڕووی نێودەوڵەتییەوە کەوتووەتە نێوان چەند جەمسەرێکی دژبەیەک:
ئەمریکا و ڕۆژئاوا: هەرێم وەک هاوبەشێکی ئەمنی دەبینن، بەڵام بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ بەغدا و وڵاتانی دراوسێ زۆرجار وایان لێدەکات پشت لە داواکارییە نەتەوەییەکانی کورد بکەن.
زلهێزە ناوچەییەکان: وڵاتانی دراوسێ بەردەوام هەوڵی لاوازکردنی پێگەی هەرێم دەدەن لە ڕێگەی گوشاری ئابووری، بڕینی ئاو، و هێرشی سەربازییەوە، تا ڕێگری بکەن لە هەر جۆرە سەربەخۆییەکی ڕاستەقینە.
ناوماڵی کورد: گەندەڵی و چاوچنۆکیی سیاسی
گەورەترین خاڵی لاوازی کورد کە ڕێگەی بۆ زلهێزەکان خۆش کردووە، ململانێی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە. ئەم ململانێیە لەسەر بنەمای نیشتمانی نییە، بەڵکو لەسەر ئەمانەیە:
قۆرخکاری و گەندەڵی: هەردوو حزب لەبری بنیاتنانی دامەزراوەی نیشتمانی، دەستیان بەسەر سەرچاوەکانی داهات، نەوت و بازاڕدا گرتووە. سەروەت و سامانی وڵات لەبری ئەوەی بۆ خزمەتگوزاری بێت، بۆ دەوڵەمەندکردنی چینێکی سیاسی و بنەماڵەیی بەکاردێت.
هەژموونی حزبی بەسەر دەوڵەتدا: دادگاکان، هێزی پێشمەرگە، و دامەزراوە ئەمنییەکان لەبری ئەوەی نیشتمانی بن، دابەشکراون بەسەر دوو زۆنی “زەرد” و “سەوز”دا. ئەم دوو ئیدارەییە وای کردووە هەرێم نەتوانێت وەک یەکەیەکی یەکگرتوو لە بەغدا و لە کۆڕ و کۆبوونەوە نێودەوڵەتییەکاندا قسە بکات.
چاوچنۆکی بۆ دەسەڵات: کێبڕکێی ئەم دوو حزبە گەیشتووەتە ئاستێک کە بۆ لێدانی یەکتری، پەنا بۆ نەیارانی کورد و وڵاتانی دراوسێ دەبەن. ئەمەش وای کردووە زلهێزەکان بە ئاسانی یاری بە چارەنووسی هەرێم بکەن.
ئەم دۆخە بووەتە هۆی دروستبوونی مەودایەکی گەورە لە نێوان خەڵک و دەسەڵاتدا. هاووڵاتیی کورد کە دەبینێت داهاتی وڵاتەکەی دەدزرێت و لایەنە سیاسییەکان خەریکی ململانێی بچووکن، ئینتیمای بۆ خاک و قەوارەکە نامێنێت. ئەمەش مەترسیدارترین جۆری لاوازبوونە کە ڕووبەڕووی هەرێم بووەتەوە.
چارەنووسی هەرێمی کوردستان لەنێوان بەرداشی زلهێزەکاندا تەنها بە یەک ڕێگە ڕزگاری دەبێت: چاکسازیی ڕیشەیی و کۆتاییهێنان بە چاوچنۆکیی حزبی. هەتا پارتی و یەکێتی بەرژەوەندییە تەسکەکانی خۆیان پێش بەرژەوەندیی گشتی بخەن، هەرێم وەک گۆڕەپانی یاریی زلهێزەکان دەمێنێتەوە. هێزی ڕاستەقینە لە “یەکێتیی ناوخۆیی” و “پاکیی دەست و دامێن”دایە، نەک لە پشتبەستن بەم یان ئەو دەوڵەتی بیانی.
کورتەی قسە: ئەگەر درزی ناوخۆ پڕ نەکرێتەوە، بەرداشی دەرەکی هەموو دەستکەوتە مێژووییەکان وردوخاش دەکات.
Leave a Reply