زانیار ڕێبوار
وەک ماڵێک کە خاوەنەکەی هەموو ڕۆژێک بە زەردەخەنەوە باسی ئەوە دەکات کە چەندە زێڕ و سامانیان هەیە، بەڵام کاتێک منداڵەکانی داوای پارەی نانی بەیانی دەکەن، دەڵێت “پارەمان لای دراوسێکەمان گیری خواردووە”؛ حوکمڕانیی پارتی و یەکێتی لە هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرەیە. لە نیشتمانێکدا کە ڕۆژانە بە سەدان هەزار بەرمیل نەوتی دزراو دەفرۆشێت و مانگانە ملیۆنان دۆلار لە باج و گومرگی ناوخۆ کۆدەکاتەوە، کێشەکە قەت نەبوونی پارە نەبووە و نییە. کێشەکە ئەو تاریکستانەیە کە ناونراوە حکومەت؛ دەزگایەک کە تێیدا هیچ کەسێک—نە پەرلەمانتار، نە وەزیر، نە هاوڵاتی—نازانێت ئەم ڕووبارە لە داهاتە بۆ کوێ دەڕوات و لە کام بانکە حیزبییەکاندا نوقم دەبێت. کارەساتەکە هەژاری نییە، بەڵکو نەبوونی شەفافیەتە کە بووەتە گەورەترین مەکینەی دزی لە مێژوودا.
ئەم ونبوونەی داهاتەکان، هەڵەیەکی ژمێریاری نییە لە وەزارەتی دارایی؛ ئەمە تەلارسازیی ئەو تاڵانچییانەیە کە دەسەڵاتیان بۆ خۆدەوڵەمەندکردن بونیاد ناوە. کاتێک هاوڵاتییەک دەبینێت کە باجی سەر دوکانەکەی، سزای هاتوچۆکەی، و پارەی کارەباکەی زیاد دەکرێت، بەڵام لە بەرامبەردا مووچەکەی دەبڕدرێت یان دوادەکەوێت، تێدەگات کە گیرفانی حیزب وەک کونەڕەشێکە کە هەموو شتێک هەڵدەلوشێت بەڵام یەک دڵۆپ خزمەتگوزاری ناداتەوە دەرەوە. لەم زەلکاوەدا، داهاتی دەروازە سنوورییەکان ناچێتە ناو خەزێنەی گشتی، بەڵکو دەکرێتە پڕۆژەی وەهمی و ڤێلای گرانبەها لە ئەوروپا بۆ کوڕی بەرپرسەکان. ئەوان بە ئەنقەست سیستەمی بانکی و ڕاپۆرتی دارایی تێکدەدەن، چونکە ڕووناکی گەورەترین دوژمنی دزە.
“بەبێ شەفافیەتی دارایی، دیموکراسی هیچ ئایندەیەکی نییە و تەنها دەبێتە پەردەیەک بۆ داپۆشینی ئۆلیگارشی.”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە ئەنگۆلای سەردەمی مۆبوتودا پەیڕەوی دەکرا، کاتێک وڵاتێک کە پڕ بوو لە نەوت و ئەڵماس، داهاتەکەی ڕاستەوخۆ دەچووە سەر حسابی شەخسیی سەرۆک و خێزانەکەی لە سویسرا، لە کاتێکدا میللەتەکەی لەوپەڕی هەژاریدا دەژیان و حکومەتیش دەیگوت “داهاتمان بەشمان ناکات.” بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان لەمانیش فێڵبازترن؛ ئەوان لەبەردەم کامێراکاندا باسی “چاودێریی دارایی” و “چاکسازی” دەکەن و کۆمپانیای بیانی دەهێنن بۆ وردبینی، بەڵام لە ژوورە داخراوەکاندا، هەرچی گرێبەستی گەورە هەیە دەیدەنە کۆمپانیا حزبییەکانی خۆیان. ئەوان قەیرانی نەبوونی پارەیان دروست نەکردووە؛ ئەوان قەیرانی نەزانینی شوێنی پارەیان دروست کردووە
لەم تەماشاگەرییە مەدەنییەدا، هەر کاتێک حکومەت دەڵێت داهات کەمە، دەبێت بپرسین: داهاتی کێ کەمە؟ چونکە لە کاتێکدا مووچەخۆرێک ناتوانێت کرێی ماڵەکەی بدات، هەمان ئەو کەسانەی کە بڕیاری بڕینی مووچەیان داوە، سەرقاڵی کڕینی پشکەکانن لە بانکە نێودەوڵەتییەکاندا. ئەو سیستەمەی کە دەتوانێت باج لە هەژارترین کاسبکار وەربگرێت، بەڵام ناتوانێت یەک ڕاپۆرتی باوەڕپێکراو لەسەر فرۆشتنی نەوت بڵاوبکاتەوە، سیستەمێک نییە کە مایەپووچ بووبێت؛ بەڵکو سیستەمێکە کە گەلەکەی مایەپووچ دەکات بۆ ئەوەی خۆی بژی.
ئەی ئەو کاسبکارانەی کە هەموو مانگێک نیوەی قازانجەکەتان بە ناوی باجەوە لێ دەسەندرێتەوە، و ئەی ئەو کارمەندانەی کە چاوەڕێی مووچەیەک دەکەن کە چەندین مانگە ون بووە… ئەم مافیایانە لەو ڕۆژە دەترسن کە ئێوە تێبگەن خەزێنەکان بەتاڵ نین، بەڵکو قفڵەکانیان گۆڕدراون! ئەگەر ئەوان لە پرسیارەکانی ئێوە و لە هێزی شەقام نەترسنایە، ڕێگەیان نەدەگرت لەوەی ڕۆژنامەنووسان و پەرلەمانتاران بەدواداچوون بۆ داهاتەکان بکەن. وڵاتێک کە پارەکەی نەزانرێت بۆ کوێ دەچێت، وڵاتێکە کە لەلایەن چەتەکانەوە بەڕێوەدەبرێت — و تەنها پێداگریی ئێوە لەسەر زانینی ڕاستییەکان دەتوانێت ئەم تاریکخانەیەی دزی و گەندەڵی بڕوخێنێت!
Leave a Reply