جەنەراڵ مەلا مستەفا بارزانیی نەمر، یەكێك لە كەسایەتییە كاریگەرەكانی مێژووی هاوچەرخی كورد، ناوی ئەو بە خەباتی نەتەوەیی، ڕێكخستنی سیاسی و سەربازیی گەلەكەی و هەوڵەكانی بۆ بەدەستهێنانی مافە نەتەوەییەكانی كوردەوە گرێ دراوە. لە ناو ڕووداوە گرنگەكانی سەتەی بیستەمدا، ڕۆڵی ئەو لە دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان و بەشداریی لە دامەزراندن و پاراستنی كۆماری كوردستان لە مەهاباد، جێگەیەكی تایبەتی هەیە.
ڕۆڵی مەلا مستەفا بارزانی لە دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان
لە 16ی ئابی 1946، پارتی دیموكراتی كورد لە بەغدا دامەزرا. دامەزراندنی ئەم پارتە هەنگاوێكی گرنگ بوو بۆ ڕێكخستنی خەباتی سیاسیی كورد لە چوارچێوەی ڕێكخراوێكی سیاسیی نوێدا، بەمەبەستی یەكخستنی هەوڵە نەتەوەییەكان و نوێنەرایەتیكردنی داواكارییە سیاسییەكانی گەلی كورد.
مەلا مستەفا بارزانی لەو كاتەدا لە مەهاباد بوو، بەڵام پێش دامەزراندنی پارتی، لە ڕێكخستنی بنەما و پێكهێنانی كۆمیتەی ئامادەكارییەكەدا بەشدارییەكی گرنگی هەبوو، ئەو هەروەها لە ڕێگەی ناردنی نوێنەر و پێوەندیكردن بە ڕێكخراوە و كەسایەتییە سیاسییەكانی باشووری كوردستان، هەوڵی دا بۆ پێكهێنانی ڕێكخراوێكی سیاسیی یەكگرتووی كوردی.
كۆنگرەی یەكەمی پارتی لە 16ی ئابی 1946، بە نهێنی لە ماڵی سەعید فەهیم لە بەغدا بەسترا و نزیكەی 70 نوێنەر تێیدا بەشدار بوون، لەو كۆنگرەیەدا ناوی پارتی دیموكراتی كورد پەسند كرا، پرۆگرام و پێڕەوی ناوخۆی پارتی دیاری كران و بارزانیی نەمر بەشێوەی غیابی بە سەرۆكی پارتی هاتە هەڵبژاردن. ئەمەش نیشانەی متمانەی ڕێكخەرانی پارتی بە ئەزموون و پێگەی سیاسی و سەربازیی ئەو بوو.
ڕۆڵی بارزانیی نەمر لە كۆماری كوردستانی مەهاباد
لە هەمان ماوەی مێژووییدا، كۆماری كوردستان لە مەهاباد بە ڕابەرایەتیی قازی محەمەد دامەزرا. ئەم كۆمارە لە 15ی كانوونی یەكەمی 1945 ڕاگەیەنرا و لە 22ی كانوونی دووەمی 1946 بەشێوەی فەرمی دامەزراندنی ڕاگەیەنرا، قازی محەمەد وەك سەرۆكی كۆمار هاتە هەڵبژاردن و كەسایەتییە سیاسی و نەتەوەییەكانی كورد لە دامەزراندن و بەڕێوەبردنی ئەم دەسەڵاتەدا بەشدار بوون.
بارزانیی نەمر و هێزەكانی كە لە ناوچەكەدا ئامادە بوون، ڕۆڵێكی گرنگیان لە بەرگری و پاراستنی كۆماردا هەبوو، بارزانی وەك یەكێك لە فەرماندە سەربازییە سەرەكییەكانی كۆمار، بە ڕێكخستنی هێزە چەكدارەكان و بەهێزكردنی توانای سەربازیی ئەو دامەزراوە نوێیە، بەشداریی كرد.
بوونی بارزانیی نەمر و پێشمەرگەكانی لە مەهاباد تەنیا بەشدارییەكی سەربازی نەبوو، بەڵكو نیشانەی پێوەندی و هاوپێوەندیی نێوان كوردانی باشوور و ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش بوو. ئەم پێوەندییە لەو سەردەمەدا گرنگییەكی سیاسی و نەتەوەیی هەبوو، چونكە كۆماری كوردستان هەوڵی دەدا ناسنامەی نەتەوەیی و مافی سیاسیی كورد لە ئاستێكی فراوانتردا بناسێنێت.
بارزانیی نەمر زیاتر لە بواری سەربازی و بەرگریدا ڕۆڵی سەرەكیی هەبوو، كۆماری كوردستان بە هاوكاری و بەشداریی ژمارەیەك لە ڕێكخەر و كەسایەتییە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكانی كوردستان پێكهات.
ڕووخانی كۆماری كوردستان و كۆچی بارزانی بۆ یەكێتیی سۆڤییەت
كۆماری كوردستان بەهۆی گۆڕانكارییە سیاسی و سەربازییەكانی ناوچەكە و كۆتاهاتنی پشتیوانیی یەكێتیی سۆڤییەت، لە كانوونی یەكەمی 1946 ڕووخا و هێزە حكوومییەكانی ئێران كۆنترۆڵی مەهاباد و ناوچەكەیان گرتەوە. لە دوای ڕووخانی كۆمار، قازی محەمەد و ژمارەیەك لە هاوكارانی گیران.
لە لایەكی ترەوە بارزانیی نەمر لەگەڵ ژمارەیەك لە پێشمەرگە و هاوڕێیانی، دوای ڕووخانی كۆمار ڕوویان لە سنوورەكانی یەكێتیی سۆڤییەت كرد و ماوەیەك لەوێ لە دوورەوەی نیشتمان ژیا. ئەم ڕووداوە بووە بە بەشێكی گرنگی مێژووی خەباتی سیاسی و سەربازیی بارزانیی نەمر.
بەگشتی ڕۆڵی جەنەراڵ لە دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان و كۆماری كوردستان لە مەهاباد، دوو بەشی گرنگ و پێوەست بە یەك لە مێژووی خەباتی نەتەوەیی كورد پێكدەهێنن. لە دامەزراندنی پارتی، ئەو بەشداریی لە ڕێكخستنی سیاسی و یەكخستنی هەوڵە نەتەوەییەكاندا كرد؛ لە مەهابادیشدا بە فەرماندەیی و پشتیوانیی سەربازی، ڕۆڵی لە بەرگری و پاراستنی كۆماردا هەبوو.
ئەم دوو ئەزموونە مێژووییە تەنیا ڕووداوێكی تاكەكەسی نین، بەڵكو بەشێكن لە پرۆسەیەكی گەورەی هەوڵ و خەباتی كورد بۆ ڕێكخستنی سیاسی، پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی و بەدەستهێنانی مافە سیاسییەكان. لەبەرئەوە خوێندنەوە و لێكۆڵینەوەی ورد لەو ڕووداوانە، یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتن لە ئاراستەی خەباتی سیاسیی كورد لە سەتەی بیستەمدا.
ئامادەكردنی/ جیلان جەعفەر – زانكۆی سۆران
Leave a Reply