وەرچەرخانی مێژوویی ساڵی 2003، تەنیا ڕووخانی ڕژێمێكی دیكتاتۆر و گۆڕینی چەند ناوێك نەبوو لە هەڕەمی دەسەڵاتدا، بەڵكو هەڵوەشاندنەوەی تەواوی كۆڵەكەكانی دەوڵەت و گۆڕینی نەخشەی سیاسی و تەناهیی بوو لە ناوچەكەدا. عێراق لەو ساتەوە تا ئێستە لەناو بازنەیەكی داخراوی ململانێی خوێناویدا دەخولێتەوە، لە جەنگی تایفی و تیرۆری قاعیدەوە بگرە، تا دەگاتە كشانەوەی هێزە نێودەوڵەتییەكان و دواتریش كارەساتی سەرهەڵدانی داعش. هەرچەندە لە ساڵی 2017دا سەركەوتنی سەربازی بەسەر تیرۆردا ڕاگەیەنرا، بەڵام شوێنەواری ئەو شەڕانە وەك برینێكی قووڵ و ساڕێژنەكراو بە جەستەی دەوڵەتەوە ماونەتەوە. پرسیارە جەوهەرییەكە لێرەدا ئەوەیە: ئایا عێراق دوای ئەم هەموو قوربانییە بەرەو دامەزراوەیی و دەوڵەتبوون دەچێت، یان بەرەو قووڵتربوونەوە لەناو زۆنگاوی فەوزای میلیشیاییدا؟
لە غیابی پێڕەوكردنی دەستوور و بەهۆی لاوازیی بەمەبەستی دامەزراوە فەرمییەكان، مۆدێلێكی نوێ لە دەسەڵات سەری هەڵدا كە پێی دەگوترێت دەوڵەتی سێبەر. دەیان گرووپ و میلیشیای چەكداری تایفی دروست بوون كە نەك هەر بوونەتە بەشێكی سەرەكی لە پرۆسەی سیاسی، بەڵكو ئێستە ئەوان ئاراستەی گەمە سیاسییەكان و بڕیارە چارەنووسسازەكان دیاری دەكەن. ئەم گرووپانە عێراقیان كردووەتە بارمتەی بەرژەوەندییە تەسكەكانی خۆیان و وڵاتیان لە دەوڵەتێكی خاوەن سەروەرییەوە، گۆڕیوە بۆ گۆڕەپانێكی كراوە بۆ یەكلاكردنەوەی ململانێ نێودەوڵەتییەكان.
ئەوەی دۆخەكەی مەترسیدارتر كردووە، فاكتەری دەرەكییە، بەتایبەتی ئێران كە عێراق وەك حەوشەی پشتەوەی و قەڵغانێكی ستراتیجی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانی خۆی دەبینێت. ئەمە خوێندنەوەی سیاسیش نییە، بەڵكو بەرپرسانی باڵای تاران و فەرماندەكانی سوپای قودس، چەندان جار بە شانازییەوە گوتوویانە كە بەغدا یەكێكە لەو پایتەختانەی هەژموونی ئەوانی بەسەرەوەیە و لەوێوە بڕیار بۆ كەناراوەكانی دەریای ناوەڕاست دەدەن.
ئەگەر بە وردی سەیری جۆری مامەڵەی ئەم هێزە میلیشیاییانە لەگەڵ هەرێمی كوردستان بكەین، ڕاستییەكی تاڵ و مەترسیدارمان بۆ دەردەكەوێت، ئەم گرووپانە نەك هەر باوەڕیان بە فیدراڵیزم نییە، بەڵكو هەرگیز وەك هاوبەشێكی نیشتمانی و خاوەن ماف سەیری كوردیان نەكردووە. مێژووی چەند ساڵی ڕابردووی ڕەفتارەكانیان، گەواهیدەری ئەو ڕاستییەن كە ئەوان زمانی گفتوگۆ ناناسن و تەنیا زمانی هەڕەشە، درۆنی بۆمبڕێژكراو، مووشەكباران و نۆكەری و گەمارۆی نادەستووری دەزانن.
هەوڵە بەردەوامەكانیان بۆ بڕینی قووتی خەڵك و لاوازكردنی پێگەی دەستووریی هەرێم، بەشێكە لەو ستراتیجەی كە دەیەوێت هەرێمێكی بێهێز و بێ بڕیار هەبێت. ئەو زمانە زبرەی دەیانەوێ پێی بدوێن، تەنیا كاتێك كەمێك نەرم دەبێتەوە كە ترس لە هاوكێشەكەدا هەبێت یان بەرژەوەندییەكی كاتییان لە مەترسیدا بێت، نەك لە ڕوانگەی ڕێزگرتن لە هاوبەشیی نیشتمانی. لای ئەوان، هەرێمی كوردستان بەربەستێكی گەورەیە لە بەردەم پڕۆژەی تەواوكردنی هیلالی شیعی هەڵوەشاوە و نانەوەی ئەو فەوزایەی كە تێیدا گەشە دەكەن.
حەشدی شەعبی و ئەو گرووپانەی لە دەرەوەی یاسا كار دەكەن، نەك هەر فێری بنیاتنانی دەوڵەت نەبوون، بەڵكو سروشتی كاركردنیان وایە كە تەنیا لەناو پشێوی و ناسەقامگیریدا دەتوانن بمێننەوە. عێراقێك كە تێیدا چەكدار و میلیشیا بڕیاردەری كۆتایی بن، هەرگیز نابێتە وڵاتێكی دیموكراسی، پێشكەوتوو و ئارام. ئەم هێزانە نەك تەنیا مەترسین بۆ سەر پێكهاتەی كورد و سوننە، بەڵكو گەورەترین هەڕەشەن بۆ سەر پاشەڕۆژی نەوەكانی داهاتووی شیعەی خۆیشیان، چونكە ئەوان وڵاتێكیان دەوێت بەبێ یاسا، بەبێ سیستمی شەفاف و بەبێ پێوەندییەكی نێودەوڵەتیی تەندروست. وڵاتێك كە تەنیا سەكۆیەك بێت بۆ خزمەتكردنی ئەجێندای ویلایەتی فەقێ و هەناردەكردنی ئایدۆلۆجیایەكی توندڕەو.
لەم گێژاوە گەورەیەدا، هەرێمی كوردستان پێویستە لە هەموو كات زیاتر یەكگرتوو و هۆشیار بێت. وەك چۆن لە ململانێ گەورەكانی ناوچەكەدا، بەتایبەت لە نێوان ئێران و ئیسرائیلدا، بێلایەنیی ژیرانە تاكە بژاردەی ڕزگاربوون بوو، لە ناوخۆی عێراقیشدا پێویستە كورد بە یەك گوتار و یەك هێز بەرانبەر بەو عەقڵییەتە میلیشیاییە بوەستێتەوە. عێراق ئێستە لە لێواری سەرگەردانییەكی گەورەدایە، لەلایەك ناتوانێ دەستبەرداری پاشكۆیەتی بۆ تاران بێت، لەلایەكی تریشەوە ئابوورییەكەی (كە تەنیا لەسەر نەوت بەندە) بە تەواوی لە ژێر ڕەحمەتی یەك واژووی وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریكادایە. ئەمە ئەو درزە گەورەیەیە كە عێراقی تێدا نوقم بووە.
كۆتایی قسە، گۆڕینی ئەم قەیرانە قووڵانە بۆ دەرفەت، تەنیا بەوە دەبێت كە كورد داواكارییە دەستوورییەكانی خۆی نەك وەك تەكلیف، بەڵكو وەك مافێكی سەپێنراو وەربگرێت. دەوڵەتێك كە میلیشیا و گرووپی سێبەر بەڕێوەی ببەن، وەك كەشتییەكی بێ كاپتن وایە لەناو زەریایەكی پڕ لە شەپۆلی تونددا.
پاشەڕۆژی عێراق لە نێوان دووڕێیاندایە: یان گەڕانەوە بۆ سایەی دەستوور و بنیاتنانی دەوڵەتی هاووڵاتی و دامەزراوەیی كە تێیدا چەك تەنیا لای سوپا بێت، یان هەڵدێر بۆ ناو تەمومژی میلیشیاگەریی تەواوەتی كە تێیدا هەمووان دۆڕاو دەبن.
Leave a Reply