لە هەشتی تەمووز/یۆلیۆی ئەمساڵ حكوومەتی ترەمپ، كۆنگرێسی وڵاتەكەی لە نیازی هەڵگرتنی سووریا لە ڕیزی وڵاتانی پشتیوانی تیرۆر ئاگادار كردووە، لە كاتێكدا وڵاتەكە لە ساڵی 1979ەوە لەو لیستەدایە، هاوكات لە حوزەیران/یۆنیۆی 2025 سزاكانی سەر سووریا هەڵگیران، ئەمانە ئاماژەی ڕوون بوون كە واشنتن دەیەوێ سووریا بۆ هاوبەشێكی ناوچەیی كارا بگۆڕێت.
ئەو هەنگاوە لە كاتێكدا بوو كە باڵوێزی ئەمەریكا لە توركیا تۆم باراك وەك نێردەی سەرۆكایەتی بۆ عێراق و سووریا لە 31 ئایار/مایۆ ڕاگەیەنرا، پێشتر باراك هەرسێ وڵاتەكەی واتە سووریا و عێراق و توركیا بە میحوەری ستراتیجی لە ناوچەكە ناوبرد و گوتی، ئێستە واشنتن سەیری هەرسێ وڵات وەك یەك سەكۆی شانۆ بۆ سیاسەتەكانی ئەمەریكا دەكات.
بۆ حكوومەتی عێراق بە سەرۆكایەتیی عەلی زەیدی ئەم گۆڕانە لە دۆخی ناوچەكە هەڕەشە نییه، بگرە دەرفەتێكی گرنگە، بەو مەرجەی بەرپرسانی عێراق بتوانن تێی بگەن و واز لەو ڕێبازە كلاسیكییەی شرۆڤەكاران بهێنن كە دەڵێن، بەغدا خۆی دەخاتە مەترسییەوە و لە نێوان تاران و واشنتندایە، سووریایش گۆڕەپانێكی ترە و پێویستە عێراق بە وریاییەوە مامەڵەی تێدا بكات.
بەڵام واقیعەكە پێچەوانەی ئەمەیە، پڕۆژەی وڵاتانی ڕۆژئاوا لەسەر ئەوە وەستاوە كە سووریا ببێتە یاریكەرێكی سەرەكی، بەڵام بە تەنیا سووریا لەمە سەركەوتوو نابێ و شكست دەهێنێت، بۆ ئەمە پێویستی بەوەیە لایەنی ڕۆژهەڵاتی وڵاتەكەی بە تەواوی جێگیر بێت كە بە عێراقەوە تێپەڕ دەبێت، بۆیە كەمكردنەوەی سزاكانی ئەمەریكا جۆرێك گوشاری لەبری ئەوە دروست كردووە، نەك گۆشەگیری، بۆ دەسكەوتنی پێوەندیی باش لەگەڵ ترەمپ، سەرەڕای ئەوەیش سووریایەكی جێگیر و بێ كێشە، ناتوانێ بە تەواوی بۆ وەبەرهێنانی گەورەی ئەمەریكا لە سووریا ئامادە بێت، بۆ ڕازیكردنی ئەمەریكا، دەبێ عێراق و سووریا هیچ ناكۆكییەكان نەبێ، تا وەبەرهێنەرانی ئەمەریكا ڕوو لە سووریا بكەن.
لەو چوارچێوەیەدا عێراق كە خۆی وا دەبینێت لە ناو هێزە هەژموونخوازەكانی ناوچەكە گیری خواردووە و هەوڵ دەدات كە هێزەكان ڕازی بكات، ئەو تایبەتمەندییە گرنگە بۆ چۆنیەتیی هاوسەنگیكردن لەلایەن بەغداوە لە سیاسەتی دیپلۆماسی خۆیدا، وڵاتێك كە خۆی لە بەردەم گوشاری دەرەكی دەبینێتەوە، پەنا بۆ ڕێبازێكی بەرگریكردن دەبات، لە كاتێكدا وڵاتانی تر دەیانەوێ گۆڕەپانێكی نوێ و ڕووبەڕێك بدۆزنەوە بۆ سەپاندنی مەرجەكانیان.
پێوەندییەكی تۆكمە لە زووەوە لە نێوان عێراق و سووریا بوونی هەیە، ئەمە ناكرێ لە بەرچاو نەگیرێت، لەگەڵ ئەوەیشدا ئێستە چاوەكان لەسەر سەمایە زۆرەكانی كەنداون، دووبارە ئاوەدانكردنەوەی سووریا پێویستی بە بەیەكبەستنەوەی وشكایی دەبێ، ئەمەیش لە ناو خاكی عێراقەوەیە كە لەوێوە دەتوانێ بە وڵاتانی كەنداو و ئێران ببەسترێتەوە.
بوونی سنوورێكی زۆر لە نێوان عێراق و سووریا، بەردەوام گرفت بۆ سوورییەكان دروست دەكات، ئەگەر بیانەوێ وڵاتەكەیان ئاوەدان بكەنەوە و سەروەری خۆیان بپارێزن، بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا لە ماوەی ڕابردوو ئەمەریكا پێنج هەزار و 700 چەكداری گیراوی داعشی لە گرتووخانەكانی سووریاوە بۆ عێراق گواستەوە. پرۆسەكە بە هیچ شێوەیەك نەدەتوانرا سەركەوتووانە بە ئەنجام بگەیەنرێ، تەنیا ئەگەر بەغدا هاوبەشێكی گرنگی پرۆسەی نزیككردنەوەی سووریا و عێراق نەبێت.
ئەو سنوورەی نێوان هەردوو وڵات بەمدواییە جێگەی مەترسییە، لە چواری ئاب/ئۆگەستس وەزارەتی بەرگری سووریا هێزەكانی لەسەر سنووری عێراق خستە حاڵەتی ئامادەباشییەوە، لە ترسی هێرشی میلیشیاكان، سەرەڕای ئەوەی ڕاگەیەنراو لەبارەی هۆكاری فەرمی بڵاو كرایەوە، بەڵام ڕاپۆرتەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە ئەو هەنگاوە پەیامێكە بۆ بەغدا تا سوودی لێ وەربگرێت، بەوەی كە هەر هێرشێك بە ئاراستەی سووریا لەلایەن میلیشیاكانەوە قبووڵكراو نییە و لێبوردەیی بەرانبەریان بوونی نییە.
ئەمە وایكرد كە فەرماندەی هێزەكانی پاسەوانی سنووری عێراق فەریق روكن محەمەد سكر سەعیدی لە لێدوانێكی ئاشكرا دووپات لەوە بكاتەوە، جووڵەكانی سوپای سووریا بە هاوئاهەنگی لەگەڵ لایەنی عێراقی بووە، ئەمەیش وایكرد كە جووڵەكە هیچ تەنگژەیەك دروست نەكات.
بەرپرسێكی باڵای چوارچێوەی هاوئاهەنگی قەوارەی فەرمانڕەوای عێراق بۆ پێگەی “ئەمواج میدیا” گوتی، پرسی تەناهی تەوەری پێوەندییەكانی بەغدا و دیمەشقە، هاوكاری نێوان هەردوو وڵات چاوەڕوان دەكرێ قووڵتر ببێتەوە، ئەگەر هەردوولا دووپات لەوە بكەنەوە كە ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش هەڕەشەیەكی تەناهی هاوبەشە، لەوەوە پێوەندییەكان فراوانتر دەبن و دەبن بە دوو دراوسێ كە دەتوانن كاری هاوبەش بكەن و سنوورەكانی مەزەوییەت تێپەڕێنن.
هەرچەندە پێشتر ئەحمەد شەرعی سەرۆكی سووریا لە عێراق گیراوە لەوكاتەی ئەندامی ڕێكخراوی قاعیدە بووە، بەر لەوەی دەستەی ڕزگاری شام دابمەزرێنێت، بەڵام سەرچاوەكەی چوارچێوەی هاوئاهەنگی گوتی، ڕابردووی شەرع و پێوەندییەكانی حكوومەتی عێراق و سووریا تا ئێستەیش سروشتین، سەرەڕای ئەوەی بابەتە بە ئاسانی لەلایەن بەغداوە لەبیر ناكرێت، بەڵام هەردوولا پاڵنەری بەهێزیان هەیە تا ئەو دۆسیەیە لە بیر بكەن.
بەرپرسێكی وەزارەتی دەرەوەی عێراق بۆ “ئەمواج میدیا” كە نەیویست ناوی بڵاو بكرێتەوە گوتی، پێوەندییەكانی عێراق و سووریا هەنگاو بە هەنگاو لە بواری تەناهییەوە وەك كاری لە پێشینە بۆ چوارچێوەی دیپلۆماسی و ئابووری فرەوانتر هەنگاو دەنێن.
لە تەمووز/یۆلیۆی ئەمساڵدا عێراق و سووریا، یاداشتێكی لێكگەیشتنیان لە واشنتن واژوو كرد بۆ دووبارە بەكارخستنەوەی بۆڕیی نەوتی كەركووك بۆ بەندەری بانیاس، كە لە دوای هێرشی ئەمەریكا بۆ سەر عێراق لە 2003 ئەو بۆڕییە بە داخراوی مایەوە، بەڵام ئێستە گرنگی زۆر بە دووبارە بەكارخستنەوەی دەدرێت، بەهۆی داخستنی گەرووی هورمز لە ئەنجامی پێكدادانەكانی عێراق و سووریاوە.
سەرچاوەكەی وەزارەتی دەرەوەی عێراق ڕای گەیاند، ئەو بۆڕییە نەوتییە بۆ عێراق بەرژەوەندییەكی گرنگ و ستراتیجییە بۆ عێراق لە فرەجۆركردنی شێوازی هەناردەكردنی نەوت بۆ دەرەوە، بۆیە خاكی سووریا گرنگییەكی جیۆپۆلەتیكی گەورەی بۆ عێراق هەیە.
ئەو بەرپرسە دیپلۆماسییە گوتی، پێوەندی لە نێوان مەزەوی شیعە لە عێراق و زۆر لە شیعەكانی سووریا و شوێنە پیرۆزەكانی مەزەوی شیعە لە هەردوو وڵات، بە هەمانشێوە ڕۆڵی یەكلاكەرەوە دەبینن لە دروستكردنەوەی پێوەندیی باش لە نێوان هەردوو وڵات.
Leave a Reply