لە ئەنجامی گەمارۆ و سزاكانی ئەمەریكا بۆ سەر ئێران و بۆردمانكردنی ئامانجە ستراتیجییەكان، تەنگژەی كەمیی بەنزین و سووتەمەنی و ئیفلیجبوونی كەرتی بانكی و نەبوونی سیولە، بەرۆكی خەڵكی ئێرانی گرتووە و بە تەواوی هەراسانی كردوون و ئابووری ئەو وڵاتەیشی بە تەواوی خنكاندووە، لەگەڵ ئەوەیشدا تا ئێستە ئاسۆی كۆتایی ململانێكان لەگەڵ ئەمەریكا ڕوون نییە.
لە ئەنجامی كەمیی سووتەمەنی لە 28ی تەمووز/یۆلیۆ، فاتیمە موهاجەرانی گوتەبێژی حكوومەتی ئێران گوتی، پشكی بەنزینی مانگانە بۆ هەر هاووڵاتییەك لە 70 لیترەوە بۆ 50 لیتر كەم دەكرێتەوە، ئەمە دووەم جارە پشكی بەنزینی هاووڵاتییان لە ئێران كەم دەبێتەوە، مانگێكیش دوای دەستپێكردنی جەنگ پشكی هەر هاووڵاتییەك لە بەنزین لە 100 لیترەوە بۆ 70 لیتر كەم بووەوە.
موهاجەرانی هۆكاری كەمكردنەوەی پشكی بەنزینی بۆ خەڵكی ئێران بۆ ئەوە گەڕاندەوە كە زیان بە توانای بەرهەمهێنانی ناوخۆی لە جۆرەكانی سووتەمەنی لە ئەنجامی جەنگ گەڕاندەوە و دووپاتی كردەوە، ئێران ئێستە ڕۆژانە 100 ملیۆن لیتر بەنزین بەرهەم دەهێنێت و بەشێكی هەناردەی دەرەوە دەكات، تا دراوی قورسی دەست بكەوێ كە وڵات پێویستی پێیەتی، تا لەو ڕێگەیەوە دەستەبەری كاڵا سەرەكییەكان و دەرمان و پێویستییە پیشەسازییەكان بكات.
زیاتر گوتی، هەموو ئەمانە هۆكارن دووبارە نرخی بەنزین هەموار بكرێ و كار بە سیستمی دابەشكردن بە پشك بۆ هەر هاووڵاتییەك بكرێت، بیر لە دۆزینەوەی میكانیزمی نوێش دەكەینەوە بۆ بەڕێوەبردنی بەكارخستن بە ئامانجی دروستكردنی هاوسەنگی لە نێوان پێویستی خەڵك و بڕی بەنزینی بەردەست.
مەهدی هاووڵاتییەكی خەڵكی ئێرانە و پیشەی مامۆستایە، بۆ “حوڕە” دەڵێ، ناچارم لە بەیانی زۆر زووەوە بچمە نۆرەی بەنزین و ئۆتۆمبێلەكان لە نۆرە بە هێواشی بەرەوپێشەوە دەڕۆن و منیش ناچارم چاوەڕوان بكەم، تەنانەت ئەگەر تا شەویش لە نۆرە بم، چونكە داهاتی من بەشی ئەوە ناكات كە سووتەمەنی بازرگانی بە نرخێكی زۆر بەرز بكڕم.
ئەمە لە كاتێكدایە مەهدی ماوەی سێ مانگە مووچەی وەرنەگرتووە، بەهۆی ئەو تەنگژە داراییە قووڵەی ئێرانی گرتووەتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەیش دۆخی گوزەرانی باشترە لە هاووڵاتییەكی تر بە ناوی لوقمان كە كارمەندە لە شارەوانیی شاری ئیلامی ڕۆژئاوای ئێران.
لوقمان دەڵێ، ماوەی زیاتر لە حەوت مانگە مووچەم وەرنەگرتووە و ناچار بوومە چەندان جار پارە لە كەسوكار و هاوڕێكمانم قەرز بكەم، بۆ دەستەبەركردنی قووتی ڕۆژانەی ماڵباتەكەم.
ئێران ئێستە ڕووبەڕووی شەپۆلێكی گەورەی هەڵئاوسان بووەتەوە، دوای ئەوەی سەرۆكی ئەمەریكا گەمارۆی دەریایی خستەوە سەر ئێران لە وەڵامی داخستنی گەرووی هورمز لەلایەن ئێرانەوە، بەهۆی ئەو گەمارۆیەشەوە گەیشتنی كاڵا و هاوردەكردن لە دەرەوە زۆر قورس بووە، ئەمەیش وایكردووە گەیشتنی كاڵا زۆر كەم بێتەوە و تاران دۆلاری دەست نەكەوێت، بۆ كڕینی كەلوپەلی پێویست و سەرەكی لە دەرەوە.
بەر لە جەنگیش ئێران بارگرانی زۆری لەسەر بوو، بەهۆی سزاكانی ئەمەریكاوە، لە ساڵی 2025 ڕێژەی هەڵئاوسان لەو وڵاتە بۆ سەرووی 50% بەرز بووەوە، تمەنی ئێرانی بەهای 60% خۆی لە چەند مانگێك لە دەست دا.
لە مانگی نیسان/ئەپریلی ڕابرووەوە واتە دوای مانگێك لە هەڵگیرسانی جەنگ دژی ئێران لەلایەن ئەمەریكا و ئیسرائیلەوە، سندووقی نەختینەی نێودەوڵەتی پێشبینی كرد كە ئابووری ئێران بە ڕێژەی 6.1% پاشەكشە بكات و هەرەس بهێنێت. ئاماژەكان باس لەوە دەكەن، ئێستە ڕێژەی هەڵئاوسان لە ئێران گەیشتووەتە 70%، ئەمەیش وایكردووە كە نرخی كاڵایەك بگاتە ملیۆنان تمەن.
هاوكات لەگەڵ گرفتی بەنزین و هەڵئاوسان، كەرتی بانكی ئێرانیش تووشی گرفتی گەورە بووە، چەند مانگێكە بانكەكان ماوە ماوە لە كاركردن دەوەستن و هەژماری بانكی هاووڵاتییان لە كار دەكەون، ئەمەیش بەهۆی نەبوونی پارە لە بانكەكان و نەبوونی سیولەی پێویست لە ئێران، ئەمەیش وایكردووە كارتی بانكی و پێدانی پارە لە ڕێی ئەلیكترۆنییەوە بۆ كڕین و فرۆشتن بە تەواوی قورس ببێت.
بەهۆی وەستانی كاركردنی كارتی بانكی، ئەو ئێرانییانەی پارەی كاشیان نییە، ناتوانن پێویستییە سەرەكییەكانیان بكڕن، سەرەڕای ئەوەی پارەیش لەسەر هەژمار و كارتەكانیان بوونی هەبێت.
ڕووناك بانەیی بۆ “حوڕە” گوتی، تا حوزەیران/یۆنیۆی ڕابردوو كارتی بانكیم كاری دەكرد، بەڵام لەناكاو لە كاركردن وەستا بێ ئەوەی ئاگادارم بكەنەوە. سەردانی بانكم كرد و تا چارەسەری گرفتی كارتەكەم بكەن، بەڵام پێیان ڕاگەیاندم كە كێشەی تەكنیكییان هەیە و لە ماوەی دوو هەفتە چارەسەری دەكەن، بەڵام ئەوە زیاتر لە مانگێكە كارتەكەم وەستاوە و ناتوانم كاری پێ بكەم.
سەرەڕای ئەوەی لە ماوەی ڕابردوو ئێران، ئیسرائیلی تۆمەتبار كرد بە ئەنجامدانی هێرشی ئەلیكترۆنی بۆ سەر كەرتی بانكی ئێران و سیستمی خزمەتگوزاری بانكی و كۆمپانیاكان، ئەمەیش لە كاتێكدایە ئەو تۆڕی ئینتەرنێتەی كە سیستمی بانكی لە ئێران كاری پێ دەكات، بە تەواوی لە دنیا دابڕێنراوە و لە ناوخۆی ئێران كار دەكات، بۆیە گومان لەسەر ئەو تۆمەتانەی حكوومەت بۆ ئیسرائیل دەكرێت.
لەگەڵ ئەوەیشدا چالاكان دووپات لەوە دەكەنەوە، هێرشەكان بۆ سەر كەرتی بانكی لە دەرەوە ئەنجام نەدراوە و بگرە لە ناوخۆ ئەنجام دەدرێت، بەهزاد ئەكبەری سەرۆكی جێبەجێكاری كۆمپانیای ژێرخانی پێوەندییەكان لە ئێران پشتڕاستی ئەو زانیارییانەی كردەوە و گوتی، هێرشە ئەلیكترۆنییەكان بۆ سەر تۆڕی بانكەكان لە ناوخۆ ئەنجام دەدرێت، ڕۆژانە 350 هەزار حاڵەتی هێرشكردن لە ناو تۆڕی ناوخۆی ئینتەرنێت تۆمار دەكرێت.
سەمیر رەئووف توێژەری ئابووری گوتی، ئابووری ئێستەی ئێران بریتییە لە ئابووری جەنگ، واتە سەرجەم سەرچاوەكانی دەوڵەت خراونەتە خزمەتی جەنگەوە، بەڵام لێژە كێشەیەكی گەورە هەیە ئەویش پرۆسەی گەشەی ئابووری و دەستەبەركردنی خزمەتگوزارییەكانە بۆ خەڵك، زۆرینەی داهاتەكان بۆ ئۆپراسیۆنە سەربازییەكان دەڕوات و لێرە كەلێنیكی گەورە لە سیستمی بانكی دروست دەبێت.
Leave a Reply