ئەحمەد خالید
لەم هەرێمەدا، کاتێک توندوتیژیی خێزانی یان دەستدرێژی لە دژی ژنێک ڕوودەدات و ئامارەکان بەرز دەبنەوە، جەختکردنەوە تەنها لەسەر پەیوەندیی حزبی یان ناسنامەی رێکخراوەیی تۆمەتبارەکە—چ پارتی دیموکراتی کوردستان بێت، چ یەکێتیی نیشتمانی، یان هەر هێزێکی دیکەی ئەمنی—دەکرێت وەک مانۆڕێکی حزبی تەماشا بڕکرێت. بەڵام کێشە ڕاستەقینەکە لە وەدا کورت نابێتەوە کە تۆمەتبارەکە کارت یان پۆشاکی کام حزبی بەدەستەوەیە؛ بەڵکو پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ئایا پلە، پەیوەندی و هەژموونی ئەو کەسە دەبێتە هۆی دەستکاری بڕیاری دادگا، دروستکردنی فشار لەسەر لێکۆڵەران و داواکاری گشتی، یان ترساندنی شایەتەکان؟
ئەگەر وەڵامی ئەم پرسیارە ئەرێنی بێت، ئەوا ئێمە ڕووبەڕووی قەیرانێکی قووڵی «سەروەریی یاسا» بووینەتەوە، نەک تەنها کێشەیەکی سیاسی یان ململانێی حزبی. کاتێک هاوڵاتییان دەبینن لێکۆڵینەوەکان لە کەسانی خاوەن دەسەڵات دوا دەخرێن، یان دۆسیەکان لەژێر زەبروزەنگی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا دابخرێن، باوەڕی گشتی بە تەواوی سیستمی دادوەری کۆتایی پێدێت. ئەو کەشوهەوایەی کە تێیدا دەسەڵاتی سیاسی یان ئەمنی ڕێگە بە کەسێک دەدات خۆی لە سەرووی یاساوە ببێنێتەوە، وای لێ دەکات پەنا بباتە بەر توندوتیژی و زەوتکردنی مافەکانی ژنان، بەو دڵنیاییەی کە پەیوەندییەکانی قەڵغانێک دەبن بۆ دەربازبوونی لە سزا.
پاراستنی ژنان لە توندوتیژی و دەستبەرکردنی مافەکانیان، پێویستی بە جیاکردنەوەی دادگا و دەزگا جێبەجێکارەکانە لە هەموو جۆرە دەستتێوەردانێکی حزبی و حکومی. دەسەڵاتی سیاسی نابێت هەرگیز وەک بنەمایەک بۆ کەمکردنەوەی سزای تاوان یان شاردنەوەی بەڵگەکان بەکاربهێنرێت. سیستمی حوکمڕانیی تەندروست ئەوەیە کە دەسەڵاتدار یان کارمەندی ئەمنی و هەواڵگری لەبەرامبەر یاسادا ڕێساکانی لەسەر توندتر بێت، نەک پارێزبەندیی بۆ دروست بڕکرێت.
کۆتایی ئەم نادادپەروەرییە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە چیتر بە هیچ بیانوویەک پەردەپۆش ناکرێت: دادپەروەریی ڕاستەقینە تەنها کاتێک دروست دەبێت کە دەسەڵاتی سیاسی نەتوانێت درز بخاتە ناو بریاری دادگاکان؛ چونکە ئەگەر دەسەڵات لە دەرگای پێشەوە هاتە ژوورەوە و یاسا لە دەرگای پشتەوە ڕۆشتە دەرەوە، ئەوا کەرامەتی هیچ ژنێک و سەقامگیریی هیچ کۆمەڵگەیەک پارێزراو نابێت.
Leave a Reply