سۆران علی
جەنگ یەکێکە لە تاڵترین و وێرانکەرترین ئەزموونەکانی مرۆڤایەتی کە تەنها بە گۆڕەپانی شەڕ و دەنگی تەقینەوەکان کۆتایی نایەت، بەڵکو برینەکانی بۆ چەندین نەوە بە کراوەیی دەمێننەوە.
کاریگەرییە مرۆیی و جەستەییەکان :
دیارترین و خێراترین ئەنجامی جەنگ، لەدەستدانی گیانی مرۆڤەکانە. جەنگ نەک تەنها سەربازەکان، بەڵکو خەڵکی سڤیل، منداڵ و بەساڵاچووان دە کاتە ئامانج جگە لە مردن، هەزاران کەس تووشی کەمئەندامی هەمیشەیی دەبن کە شێوازی ژیانیان بۆ هەمیشە دەگۆڕێت. وێرانکاری دەروونی برینە شاراوەکان
ئەو برینانەی جەنگ لەسەر دەروونی مرۆڤ جێی دەهێڵێت، زۆرتر دەمێننەوە و بێدەنگترن.ترس و دڵەراوکێی بەردەوام لای ڕزگاربووان .
کاریگەری لەسەر منداڵان:
منداڵانی ناو جەنگ تووشی گەشەی ناتەواو و تێکچوونی باری دەروونی دەبن، کە زۆرجار دەبێتە هۆی دروستبوونی نەوەیەکی پڕ لە خەمۆکی و توندوتیژی. وێرانبوونی ژێرخان و ئابووری
جەنگ وڵاتان بە چەندین دەیە دەگەڕێنێتەوە دواوە.
خاپووربوونی شارەکان: نەخۆشخانە، قوتابخانە و ماڵەکان دەبنە کەلاوە.
تێچووی جەنگ بودجەی وڵات لە پەرەپێدانەوە دەگۆڕێت بۆ کڕینی چەک، ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی کەلوپەل و بێکاری.
ئاوارەیی و کۆچی زۆرەملێ :
جەنگ مرۆڤەکان ناچار دەکات خاک و نیشتمانی خۆیان جێبهێڵن. ئەمەش دەبێتە هۆی
دروسبوونی قەیرانی پەنابەران.
لەدەستدانی ناسنامە و هەستکردن بە نامۆیی لە وڵاتانی تردا.
کاریگەرییە ژینگەییەکان :
زۆرجار ئەم خاڵە پشتگوێ دەخرێت، بەڵام چەکە کیمیاییەکان، تەقەمەنییەکان و سووتانی کێڵگە نەوتییەکان دەبنە هۆی پێشێلکردنی ژینگە و پیسبوونی ئاو و هەوا، کە کاریگەرییەکەی بۆ ساڵانێکی زۆر دوای جەنگیش دەمێنێتەوە.
جەنگ هیچ کاتێک براوەی نییە؛ هەموو لایەنەکان تێیدا دۆڕاون، چونکە بەهای مرۆڤایەتی تێیدا دەکرێتە قوربانی بەرژەوەندییە سیاسییەکان.
جەنگ تەنها دیوارەکان ناڕووخێنێت، بەڵکو خێزانەکان هەڵدەوەشێنێتەوە. کاتێک باوکێک یان دایکێک لە دەست دەچێت، نەک تەنها سەرچاوەی بژێوی نامێنێت، بەڵکو بۆشاییەکی پەروەردەیی دروست دەبێت کە بۆ چەندین نەوە کاریگەری دەبێت. منداڵانی “بێ باوک یان بێ دایک. لە ناو جەنگدا، زۆرجار ناچار دەبن قوتابخانە جێبهێڵن و ڕوو لە کارکردنی تاقەتپڕوکێن بکەن.
جەنگە درێژخایەنەکان پێکهاتەی دانیشتووان دەگۆڕن:
کەمیی پیاوان ،بەهۆی ئەوەی زۆربەی قوربانییەکانی بەرەکانی جەنگ پیاوانن، هاوسەنگی ڕەگەزی لە کۆمەڵگەدا تێکدەچێت.
تێکچوونی بەها ئەخلاقییەکان
لە کاتی جەنگدا، یاسا لاواز دەبێت و “یاسای دارستان” زاڵ دەبێت. توندوتیژی دەبێتە زمانێکی ئاسایی بۆ چارهسەری کێشەکان. ئەمە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی تاوان، دزی، و بازرگانی کردن بە مرۆڤەوە
سڕینەوەی مێژوو و کەلتوور
جەنگ تەنها مرۆڤ ناکوژێت، بەڵکو ناسنامەش دەسڕێتەوە. سووتانی کتێبخانەکان، ڕووخانی شوێنەوارە مێژووییەکان و دزینی پارچە دێرینەکان، وادەکات نەوەکانی داهاتوو بێ ڕابردوو بمێننەوە.
Leave a Reply