لە کاتێکدا ژێرخانی پەروەردەیی بە یەکێک لە گرنگترین کۆڵەکەکانی بنیاتنانی هەر نەتەوە و وڵاتێک دادەنرێت، هەرێمی کوردستان بەپێی نوێترین ئامارە فەرمییەکان، ژمارەی پێوانەیی لە دابینکردنی باڵەخانەی قوتابخانەدا تۆمار کردووە. بوونی 7,444 قوتابخانە لە هەرێمدا، کاتێک بە وردی و بە بەراورد بە ستانداردە جیهانی و هەرێمییەکان شی دەکرێتەوە، وێنەی ژێرخانێکی پەروەردەیی پتەو و سیاسەتێکی حكوومیی سەرکەوتوو نیشان دەدات کە نەک تەنیا پێداویستییەکانی دابین کردووە، بەڵکوو لە زۆر ڕووەوە پێشەنگیی خۆی سەلماندووە.
پێوەرە جیهانییەکان چی دەڵێن؟ کوردستان لە کوێی نەخشەکەدایە؟
بۆ ئەوەی گەورەیی ئەم ژمارەیە بە ڕوونی ببینین، دەبێت لە چوارچێوەی سێ پێوەری سەرەکیی نێودەوڵەتیدا شیکاریی بۆ بکەین:
1. پێوەری “قوتابی بۆ هەر قوتابخانەیەک”: کوردستان لە ئاستی وڵاتانی پێشکەوتوودایە
یەکێک لە گرنگترین پێوەرەکان بۆ هەڵسەنگاندنی قەبارەی قوتابخانەکان، دابەشکردنی کۆی ژمارەی قوتابییانە بەسەر کۆی ژمارەی قوتابخانەکاندا. لە هەرێمی کوردستان نزیکەی 1.8 ملیۆن قوتابی هەیە، بەمەش:
1,800,000 قوتابی ÷ 7,444 قوتابخانە = 242 قوتابی بۆ هەر قوتابخانەیەک.
ئەم ڕێژەیە ئاستێکی نایاب نیشان دەدات و هەرێمی کوردستان دەخاتە ڕیزی ئەو وڵاتانەی کە گرنگی بە ژینگەی خوێندنی ئارام و قەرەباڵغ نەکراو دەدەن. بۆ نموونە، ئەم ڕێژەیە لەگەڵ ستانداردەکانی ڕێکخراوی هاریکاری و گەشەپێدانی ئابووری (OECD) کە وڵاتانی پێشکەوتووی جیهان لەخۆدەگرێت، بەراورد دەکرێت کە تێکڕای قەبارەی قوتابخانەکانیان لە نێوان 300 بۆ 400 قوتابیدایە.
2. پێوەری “قوتابخانە بۆ هەر 1000 کەسێک”: دەستڕاگەیشتن بە خوێندن لە کوردستان لە پێشەنگە
ئەم پێوەرە نیشاندەری ئەوەیە کە حكوومەت چەندە توانیویەتی دەرفەتی خوێندن لەڕووی جوگرافییەوە لە هاووڵاتییانی نزیک بکاتەوە. بە لەبەرچاوگرتنی ژمارەی دانیشتووانی هەرێم کە بە نزیکەی 6.5 ملیۆن کەس دەخەمڵێنرێت:
هەرێمی کوردستان: 1.15 قوتابخانە بۆ هەر هەزار کەسێک.
ئەم ڕێژەیە کاتێک لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە و جیهان بەراورد دەکرێت، پێشەنگیی هەرێم بە ڕوونی دەردەخات:
ئوردن: وڵاتێکە خاوەن سیستمێکی پەروەردەیی ڕێکخراوە، بەڵام ڕێژەکەی نزیکەی 0.68 قوتابخانەیە بۆ هەر هەزار کەسێک.
تورکیا: وەک هێزێکی گەورەی ناوچەکە، ڕێژەکەی نزیکەی 0.83 قوتابخانەیە.
ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی: سەرەڕای دەوڵەمەندییەکەی، مۆدێلی پەروەردەیی ئەم وڵاتە پشت بە قوتابخانەی گەورە و کەمتر دەبەستێت، بە جۆرێک ڕێژەکەی تەنیا 0.13 قوتابخانەیە.
فینلاند: کە بە باشترین سیستەمی پەروەردەیی لە جیهاندا ناسراوە، ڕێژەکەی نزیکەی 0.56 قوتابخانەیە. ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە سیاسەتی هەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی چڕ گرنگیی داوە بە دابینکردنی “دەستڕاگەیشتنی فیزیکی” بۆ هەمووان.
3. پێوەری “چڕیی قوتابخانە”: هیچ قوتابییەک بەهۆی دوورییەوە لە خوێندن دانابڕێت
بڵاوبوونەوەی قوتابخانەکان بەسەر ڕووبەری جوگرافیی وڵاتدا، گەرەنتیی دادپەروەریی پەروەردەیی دەکات:
(7,444 قوتابخانە ÷ 40,643 کم²) × 100 = 18.3 قوتابخانە لە هەر 100 کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا.
ئەم چڕییە بەرزە وایکردووە کە تەنانەت لە ناوچە شاخاوییە دوورەدەستەکانیشدا قوتابخانە هەبێت. ئەمە هەنگاوێکی ستراتیجییە بۆ ڕێگریکردن لە دابڕانی قوتابیان لە خوێندن بەهۆی دووریی ڕێگەوە، کە کێشەیەکی باوی زۆرێک لە وڵاتانە.
گەشەی مێژوویی و هەوڵی بەردەوام
ئەم ژمارە گەورەیە بەرهەمی کارێکی چەندین ساڵەی حكوومەتە یەک لە دوای یەکەکانی هەرێمی کوردستانە. بەتایبەتی لە کابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی کوردستاندا، ئەم کەرتە بایەخێکی لەپێشینەی پێدراوە، بە جۆرێک کە تا ئێستە 239 قوتابخانەی نوێ دروستکراون و 2,114 قوتابخانەی تریش نۆژەن کراونەتەوە، کە ئەمەش بەردەوامیی پڕۆسەی بەهێزکردنی ژێرخانەکە نیشان دەدات.
کەرتی تایبەت، هێزێکی پاڵپشتی سەرکەوتوو
جگە لە قوتابخانە حکوومییەکان، بوونی نزیکەی 600 قوتابخانەی ناحکومی (ئەهلی) لە هەرێمی کوردستان، نیشانەی بووژانەوەی کەرتی پەروەردە و سەرکەوتنی سیاسەتی حكوومەتە لە ڕەخساندنی ژینگەیەکی لەبار بۆ وەبەرهێنان. ئەم قوتابخانانە نەک هەر فشاریان لەسەر کەرتی گشتی کەم کردووەتەوە، بەڵکوو بوونەتە هۆی دروستکردنی کێبڕکێیەکی تەندروست بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی کوالیتی.
دەرئەنجام
بەپێی هەموو داتا و بەراوردکارییە بابەتییەکان، هەرێمی کوردستان لە ڕووی دابینکردنی ژێرخانی فیزیکیی پەروەردەوە لە قۆناغێکی زۆر پێشکەوتوودایە. کاتێک هەرێمێک ژمارەی قوتابخانەکانی بۆ هەر هەزار کەسێک زیاترە لە وڵاتانێکی وەک فینلاند، تورکیا و ئوردن، ئەمە بەڵگەیەکی حاشاهەڵنەگرە لەسەر پابەندبوونی حكوومەتی هەرێمی کوردستان بە جێبەجێکردنی مافی خوێندن بۆ هەموو منداڵانی نیشتمان و دانانی بناغەیەکی پۆڵایینە بۆ داهاتوویەکی گەشتر.
Leave a Reply