لە ٧ی ئابی ٢٠٢٦دا، هێڵكارییە سیاسی و تەناهییەكانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا، شاهیدی وەرچەرخانێكی مێژوویی بوون؛ واژووكردنی «ڕێككەوتنامەی مەككە بۆ بەرگریی هاوبەش» لە نێوان سێ هێزی سەرەكیی جیهانی ئیسلامی- شانشینی عەرەبستانی سعوودیە، كۆماری توركیا و كۆماری ئیسلامیی پاكستان، ئاماژەیەكی ڕوونە بۆ سەرهەڵدانی گۆڕانكارییەكی بنەڕەتی لە ناسیۆنالیزمی تەناهی و هاوسەنگی هێزدا. ئەم ڕێككەوتنە لە پەیماننامەیەكی كلاسیكیی سەربازی تێپەڕ دەبێت و بەرەو دروستكردنی بلۆكێكی ستراتیجی فرەرەهەند دەچێت، كە رەنگدانەوەی هاوپەیمانییەكی نوێی سەربازی، جیۆپۆلیتیكی و مەزەوییە.
١. سێگۆشەی توانستەكان: كێش و هێزی بەشداران
هەریەك لە بەشدارانی ئەم پەیماننامەیە توانستێكی تایبەت و تەواوكەر دەهێنێتە ناو هاوپەیمانییەكەوە:
* سعوودیە (هێزی ئابووری و مۆراڵی): وەك خاوەنی سۆما و ناوەندی ئاینی دنیای ئیسلامی و توانایەكی دارایی بێ ئەندازە، سەرچاوەی سەرەكیی دابینكردنی سەرمایە و پاڵپشتی ئابوورییە بۆ پەیماننامەكە.
* توركیا (هێزی تەكەنۆلۆجی و پێشەنگی پیشەسازیی بەرگری): خاوەنی دووەم گەورەترین سوپای پەیمانی ناتۆیە و لە بواری فڕۆكەی بێ فڕۆكەوان، سیستمی بەرگری، پیشەسازیی ناوخۆیی سەربازی گەشەسەندنێكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە.
* پاكستان (هێزی ئەتۆمی و هێزی مرۆیی سەربازی): تاقە وڵاتی مسوڵمانە كە خاوەنی چەكی ئەتۆمییە، هاوكات خاوەنی سوپایەكی مەشقپێكراو و ئەزمووندارە لە شەڕی ناڕێكخراو و كلاسیكدا.
تێكەڵبوونی هێزی دارایی سعوودیە، پەرەپێدانی تەكەنۆلۆجی توركیا و چەتری ئەتۆمی و سەربازی پاكستان، هەڕەشەیەكی رژدی لەسەر هاوسەنگی كۆنی هێز لە ناوچەكەدا دروست دەكات.
٢. ئەجێندا و ئەگەری ڕەنگدانەوە مەزەوییەكان
ئەم هاوپەیمانییە ئەگەرچی لە ژێر ناونیشانی بەرگریی هاوبەش و سەقامگیری ناوچەییدا هاتووەتە ئاراوە، بەڵام نەخشەی مەزەوی ناوچەكە زیاتر تۆخ دەكاتەوە. كۆبوونەوەی ئەم سێ وڵاتە كە زۆرینەی سوننە مەزەوی دنیای ئیسلامی نوێنەرایەتی دەكەن، جۆرێك لە «چەتری تەناهیی سوننە» پێكدەهێنێت. ئەمە دەكرێت لە چەند ڕەهەندێكەوە سەیر بكرێت:
* بەرامبەر تاران: ناردنی پەیامێكی بەهێزە بۆ ئێران و تۆڕی هاوپەیمانەكانی لە عێراق، سووریا، لبنان و یەمەن، كە ناوچەكە ڕووبەڕووی بەربەستێكی سەربازی كۆنكرێتی دەبێتەوە.
* سنوورداركردنی هەژموونی دەرەكی: كەمكردنەوەی پشتبەستنی ڕەهای ئەم وڵاتانە بە چەتری تەناهیی ڕۆژئاوا (بەتایبەت ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا).
٣. كاریگەرییە جیۆپۆلیتیكییەكان لەسەر ئاستی هەرێمی و جیهانی
واژووكردنی ئەم پەیماننامەیە لە مەككە، دەرئەنجامی چەندان گۆڕانكاریی سەربازی و سیاسی دەبێت:
* دابەشبوونی نوێی ناوچەیی: ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا لە سیستمێكی فرەجەمسەریی ناڕوونەوە، بەرەو جەمسەربەندییەكی ڕوونتر هەنگاو دەنێت؛ بلۆكی مەككە لە بەرانبەر تەوەرەی مقاوەمەی سەربە ئێران و هاوكات داڕشتنەوەی پێوەندییەكان لەگەڵ ئیسرائیل.
* كاردانەوەی هیندستان و ئیسرائیل: هیندستان بە چاوێكی پڕ لە گومانەوە دەڕوانێتە بەهێزبوونی پێگەی پاكستان لە ڕێگەی سەرمایەی عەرەبی و تەكەنۆلۆجیی توركییەوە. لەلایەكی ترەوە ئیسرائیل دەبێت لە هاوكێشەكانی ئاسایشی نەتەوەیی خۆیدا، پێداچوونەوە بكات بەرانبەر دروستبوونی هێزێكی سەربازیی هاوئاهەنگ لە سنوورەكانی دەوروبەریدا.
* پێوەندی لەگەڵ هێزە گەورەكان: ئەم هەنگاوە ئاڵۆزی دەخاتە پێوەندییەكانی توركیا لەگەڵ ناتۆ و ئەمەریكا، هاوكات چین و ڕووسیاش بە وریاییەوە چاودێری ئەم بلۆكە نوێیە دەكەن تا بزانن تا چەند لە بەرژەوەندی یان دژی هەژموونی тэك دەبییان دەبێتەوە.
دەرئەنجام
«پەیماننامەی مەككە بۆ بەرگریی هاوبەش» تەنیا ڕێككەوتنێكی زارەكی یان پێشاندانی هاوسۆزی ئیسلامی نییە، بەڵكو گۆڕانكارییەكی بنەڕەتییە لە ستراتیجی تەناهیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. بەستنەوەی سەرمایە، تەكەنۆلۆجیا و هێزی ئەتۆمی، چەمكی هاوسەنگی هێز لە ناوچەكەدا سەرلەنوێ پێناسە دەكاتەوە. ئەگەرچیش ئەم هاوپەیمانییە دەتوانێ ئاستی بەرپەرچدانەوەی وڵاتانی بەشدار بەرز بكاتەوە، بەڵام لە هەمان كاتدا دەرگای قووڵبوونەوەی ململانێ جیۆپۆلیتیكی و مەزەوییەكان لە نێوان جەمسەرە جیاوازەكانی ناوچەكەدا ئاواڵە دەكات.
Leave a Reply